సాహిత్యగుమ్మడి 76--100

సాహిత్యగుమ్మడి -76

ఉ//
అత్తను గాంచిరమ్మనగ నౌరసు డేగియు నామెచెంతకున్
అత్త కుమార్తెఁగాంచియట నాతడుదెల్పగ తండ్రికింపుగన్
చిత్తము మర్లగామెయెడ చెంతకు దీసెగ యాలిరూపమున్'
ఉత్తర మియ్యరే బుధులు నోర్పుగ, వ్రాసినదెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాబులు.
కాణాదం పెద్దన సోమయాజి
ముకుందవిలాసము

ముకుందవిలాసము ఒక ప్రసిద్ధిచెందిన తెలుగు ప్రబంధం. దీనిని గద్వాల సంస్థానపు ప్రభువుల ఆస్థాన కవి కాణాదం పెద్దన సోమయాజి రచించారు. ఇది మూడాశ్వాసాల ప్రబంధం. ఇది తొలిసారి సా.శ. 1886లో గద్వాల సాహిత్య విద్యా ముకురం ముద్రాక్షరశాలలో ముద్రితమైంది.. తరువాత తెలుగు విజ్ఞానపీఠం వారు ఈ ప్రబంధాన్ని 1985లో ముద్రించారు. ముకుందుడు అనగా శ్రీకృష్ణుడు. కృష్ణుడి అష్టమహిషులలో ఒకరైన భద్రాదేవితో శ్రీకృష్ణునికి జరిగిన వివాహం ఇందులోని ప్రధానమైన ఇతివృత్తం. అందువలన దీనికి భద్రాపరిణయం, భద్రాపరిణయోల్లాసం అని దీనికి నామాంతరాలు ఉన్నాయి. ఇది గద్వాల సంస్థాన ప్రభువు చినసోమ భూపాలుని ఆస్థానంలో చేరిన తరువాత అతని ప్రేరణచే పెద్దన రచించిన మొదటి ప్రబంధం. ఈ ప్రబంధం గద్వాల లోని కేశవస్వామికి అంకితం చేయబడింది. శ్లేష, శబ్దాలంకారాలు, బంధకవిత మొదలైన చిత్రకవితా విన్యాసాలు ఎన్నో ఈ కావ్యంలో కనిపిస్తాయి.

శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకలో వుంటూ ప్రజలను ఈతిబాధలు లేకుండా పాలిస్తున్నాడు. ఒకనాడు పాండవులను చూడాల్ని ఇంద్రప్రస్థానికి వెళ్ళి అక్కడ కాలక్షేపం చేస్తుంటాడు. ఒకనాడు కృష్ణార్జునులు ముచ్చటలాడుచుండగా వారి వద్దకు అగ్నిదేవుడు వచ్చి ఆకలిగావున్నది కావున ఖాండవవనాన్ని ఆహుతిగా ఇమ్మని వేడుకుంటాడు. కృష్ణార్జునులు అందులకు అంగీకరిస్తారు. అగ్నిదేవుడు ఖాండవ వనాన్ని దహిస్తుండగా ఆ వనంలోనున్న మయుడు అగ్నిదాహాన్ని భరించలేక అర్జునున్ని శరణు వేడుకుంటాడు. అర్జునుడు మయుణ్ణి రక్షిస్తాడు. మయుడు కృతజ్ఞడై అర్జునునికి మయసభను సమర్పిస్తాడు. శ్రీకృష్ణుదు తిరిగి ద్వారకకు తిరిగివస్తాడు.

అర్జునుడు తనను రక్షించింది శ్రీకృష్ణుని మూలంగానే కదా అని మయుడు ఒక చిత్రసభను నిర్మించి దానిని శ్రీకృష్ణునికి సమర్పించాలని ద్వారకకు వెళ్తాడు. శ్రీకృష్ణుని మాయా ప్రభావం వల్ల ఆ సభాభవనమంతా అతనికి పలువింతలతో కనిపిస్తుంది. తనెంత భ్రమలో వున్నది గ్రహించి రైవతక పర్వత సానుతలం మీద ఒక కేళీవనాన్ని నిర్మించి శ్రీకృష్ణునికి సమర్పిస్తాడు. అదే విధంగా కానుకలను సమర్పించడానికి ఇంద్రుడు కూడా ద్వారకకు వచ్చి పశ్చాత్తాపంతో అక్కడొక లతాసంచయాన్ని నాటి స్వర్గలోకానికి వెళ్ళిపోతాడు. శ్రీకృష్ణుడు ఆ కేళీవనంలో విహరిస్తూ సుఖంగా ఉంటాడు.

ఒకనాడు వసుదేవుని చెల్లెలైన శ్రుతకీర్తి యోగక్షేమాలను తెలుసుకొని రావడానికి తన కుమారుడైన గదుణ్ణి పంపుతాడు. గదుడు కేకయపురానికి వెళ్ళి మేనత్త యోగక్షేమాలను తెలుసుకొని వచ్చి తన తండ్రికి తెలియజేస్తాడు. ఏకాంతంగా శ్రీకృష్ణునితో మేనత్త కూతురైన భద్రాదేవి సౌందర్యాతిశయాన్ని గూర్చి చెబుతాడు. శ్రీకృష్ణునికి భద్రపై ప్రేమ అంకురిస్తుంది. భద్రాదేవిని కృష్ణపరమాత్మ అష్టమసతిగా పరిణయమాడతాడు

------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -77--25/12/22
చం//షట్పది)
ఇరువది రెండుగాథలవి నింపుగ వ్రాసిరి సూక్ష్మబుధ్ధిగన్
విరిసెగ నాదిఁ తీర్పు కడఁ వీడదినొక్కటి, జూడఁ జోక యం
బరముల బుట్టుకే విధిగ ప్రాణము బోసెనొ నాడు, నేడు నే
కరిణిగ సాగుచున్నదది కండ్లకు గట్టియుచూపె నింపుగన్
పరిపరి తావులేగి నొక బాధ్యత రంగమునెంచిశోధనన్
జరిపియు వ్రాసెనెవ్వరవి సంగడి పొత్తములెవ్విదెల్పరే
'
సరైన జవాబులు
శ్రీమతి మంథా భానుమతి
అనంత వాహిని
అగ్గిపెట్టెలో ఆరుగజాలు

డా. మంథా భానుమతి. గారుపుట్టింది అమలాపురం, కోనసీమలో, పెరిగింది గుంటూరులో, నివాసం హైద్రాబాద్ లో.
జీవననేస్తం-- మంథా రామారావు బి.టెక్. విద్యుత్ శాఖలో సూపరెండెంట్ ఇంజనీర్ గా పదవీ విరమణ చేశారు.
చదువు –ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ యమ్. యస్సీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డెన్వర్, యు.యస్. ఏ నుండి రసాయన శాస్త్రంలో యమ్.యస్,  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి పి.హెచ్.డి,
  వృత్తి- విశ్రాంత ప్రభుత్వ రసాయన శాస్త్ర అధ్యాపకురాలు.
  ప్రవృత్తి-   సంగీతం (పొట్టి శ్రీరాములు విశ్వవిద్యాలం నుంచి కర్నాటక సంగీతంలో డిప్లమా)
    సాహిత్యం- పఠనం, రచన, యోగా.
   రచనలు- ఇరవై మూడు నవలలు, ఎనభై పైగా కథలు వివిధ పత్రికలలో ప్రచురింప బడ్డాయి.  మూడు కథా సంకలనాలు, మూడు నవలలు పబ్లిష్ చేశారు. మూడు శతకాలు, రెండు ప్రబంధాలు, కొన్ని ఖండికలు రచించారు.
పబ్లిష్ అయిన పుస్తకాలు..
1. “అనంత వాహిని”- కథా సంపుటి.
2. “రామాయణం మావయ్య.” నవల
3. “గ్లేషియర్.” -నవల
4. “జీవన వాహిని”- కథా సంపుటి.
5. “అగ్గిపెట్టెలో ఆరుగజాలు” నవల
6. “‘మంథార’ మాల”- కథా సంపుటి.

నవలల పేరులు- ప్రచురణ వివరాలు-

                               నవలల, కథల పట్టిక:

పబ్లిష్ అయిన నవలలు.
1.గ్లేషియర్-రచన (నర్శిపురం ఆదిలక్ష్మి స్మారక నవలల పోటీలో బహుమతి పొందిన నవల.)
2.అంతా ప్రేమమయం-స్వాతి (పదహారు వారాల సీరియల్ కి ఎన్నికైన నవల)
3రామాయణం మామయ్య-ఆంధ్రభూమి (నవలల పోటీలో ప్రోత్సాహక బహుమతి పొందినది.)
4.శివానీ-కౌముది
5.అగ్గిపెట్టిలో ఆరుగజాలు-ఆంధ్రభూమి
6.అరుణోదయం-ఆంధ్రభూమి
7.మౌనంగానే ఎదగమని-స్వాతి (అనిల్ అవార్డ్ పొందిన నవల.)
8.మారని భారతంలో మరో శకుంతల-స్వాతి
9.మాయ పండు-చతుర
10.సిస్టర్ కరుణ-ఆంధ్రభూమి మాస పత్రిక
11.అనుబంధాలు-నవ్య. (ఎనిమిది వారాల నవలల పోటీలో ఎన్నికైన నవల)
12.జీవన పోరాటం--- కౌముది అంతర్జాల పత్రిక.
13.సగం ఇక్కడా సగం అక్కడా!—స్వాతి మాస పత్రిక
14. జనని- ఆంధ్రభూమి వార పత్రిక.
15. నిన్నటినాతో రేపటి నేను- (స్వాతి మాస పత్రిక))
16. మేఘం లేని మెరుపు.- కౌముది అంతర్జాల పత్రిక
17. చరిత్రలో ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు. -తెలుగు వన్ . కామ్.
18. మొదటి అడుగు- ఆంధ్రభూమి వారపత్రిక
19. అజ్ఞాత కులశీలస్య- తెలుగువన్.కామ్
20. ప్రేముడి-- కౌముది- అంతర్జాల మాస పత్రిక.
21. కలియుగ వామనుడు- ‘మాలిక’ అంతర్జాల పత్రిక.
22. అద్వితీయుడు -ఆధునిక ప్రబంధ కావ్యం.
23. పద్మప్ప.

పద్యాలు-
అర్క శతకం- కందాల మాల.
అంశు శతకం- కందాల మాల
సిరి శతకం- కందాల మాల
కృష్ణా పుష్కరాలు- దశ కందాల మాల.. అచ్చంగా తెలుగు అంతర్జాల పత్రిక.
మైండ్ ఇండియా భారతమాత పద్యాల పోటీలో ప్రోత్సాహక బహుమతి. అక్కిరాజు ప్రసాద్ ఏరువాక పద్యాల పోటీలో ప్రధమ బహుమతి. వీర నరసింహరాజుగారి శివరాత్రి పద్యాల పోటీలో తృతీయ బహుమతి. ‘ధనుర్మాస వైభవం’- అచ్చంగా తెలుగు బృందం వారి పద్యాల పోటీలో ప్రధమ బహుమతి.. స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, అచ్చంగా తెలుగు పద్యాల పోటీలో విశేష పురస్కార భహుమతి. కార్తీక మాస వైశిష్ట్యము, అచ్చంగా తెలుగు, జంధ్యాల పికల్స్, వీరనరసింహరాజు పద్యాల పోటీలో ద్వితీయ బహుమతి.

పురస్కారాలు..
లేఖిని సంస్థ వారి మాతృదేవ పురస్కారం,
కళాసాగరం వారి జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం,
బోయి హైమవతిగారిచే కొత్తూరి సుబ్బయ్య దీక్షితులు దంపతుల జీవిత పురస్కారం.
గుంటూరు సాహిత్య బృదం వారిచే ఉగాది పురస్కారం.
లయన్స్ క్లబ్, యల్.బి నగర్ వారిచే జీవితకాల సాఫల్య పురస్కారం.
వంశీ సంస్థ వారి వాసిరెడ్డి సీతాదేవి స్మారక పురస్కారం.
శ్రీ సత్యనారాయణ శ్రీమతి శారద మెమోరియల్ ట్రస్ట్ వారి సాహితీ శిరోమణి పురస్కారం.
పెద్దక్క శ్రీమతి భానుమతి మంథాగారి సాహితీ సేవకు శిరస్సు వంచి నమస్కరిస్తూ వారి సమకాలికునిగా నేనిప్పుడు ఈ ధరణిపైనడయాడటం నా భాగ్యముగా భావిస్తున్నాను.
                        *--------*
------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -78--26/12/22
మ.కో
యోగ శాస్త్రముసార మిచ్చిరి యోగి తీరుగ నొక్కరున్
శ్రీ గణేశునిఁ గొల్చి గొప్పగ, చింతఁ దల్చియు శారదన్
యాగమట్టుల వ్రాసె వారలె యమ్మనూ మకుటమ్ముగా
కాగడా కిరణాలలా శతకంబులల్లిరి యెవ్వరో

సరైన జవాబు
పిన్నలి వేంకట రామ గోపీనాథ్.(Pvr gopinath)

వారి గురించి వారిమాటలలోనే........
పేరు: పిన్నలి వేంకట రామ గోపీనాథ్.
వయసు: 70 సంవత్సరాలు. భార్య శ్రీనివాస లక్ష్మీ పద్మావతి, ఇద్దరు కుమారులు ఆదిత్య(కోడలు సిరి), చైతన్య(దీప్తి). ముగ్గురు మనుమలు, ఒక మనుమరాలు.
ఏ ఊరు నీదంటే . . .
చెన్నైలో(1953) పుట్టి, విజయవాడలో ఎదిగి, గుంటూరులో ఒదిగి హైదరాబాద్, పుణె నగరాలు చూసి ప్రస్తుతం బెంగళూరులో పిల్లల నీడలో విశ్రాంతిగా . . .
సనక సనందానాదులు నలుగురూ భక్తిదేవి కోసం జ్ఞాన వైరాగ్యాలు రెంటినీ తిరిగి మేల్కొల్పే ప్రయత్నంలో శ్రీ మహభాగవత పురాణం ఆలాపించడం ప్రారంభించిన కార్తిక శుద్ధ నవమినాడే జన్మించినందున కాబోలు నాలోనూ భక్తి తత్వం కాస్త ఎక్కువే అనాలి. అన్నట్లూ . . .
శివకేశవుల అభేదానికి తార్కాణమా అన్నట్లు అమ్మ కనక దుర్గాంబ కాగా, నాన్నగారు నరసింహారావుగారు. ఇద్దరూ కీర్తి శేషులే. ఇద్దరన్నల తర్వాత మూడోవాడిని. నా తర్వాత ఓ చెల్లాయి.
చిన్నన్న పివిఆర్ శివకుమార్ చిన్ననాటి నుండే కథా రచయిత కావడంతో నేను కనీసం పత్రికా రచయితను కావాలనుకుని . . .
ఈనాడు, ఆంధ్రప్రభలలో సబెడిటరుగా చేసి ఆ రంగం అచ్చిరాదనుకుని, బయటకు వచ్చాక ఏమీ తోచక కలం పట్టి యఫ్బీ మిత్రుల ప్రేరణతో 2015లో షిరిడీ సాయి శతకము (ఆటవెలదులలో) . . . అముద్రితమే. అల్లుకోగా అది చూసి శ్రీ కట్టుపల్లి ప్రసాద్ గారు పసిగట్టి పట్టుబట్టి చేయిపట్టి నడిపించసాగారు.
ఫలితంగా . . . అచ్చంగా తెలుగు కూటమిలో వచ్చిన ఒక వ్యాసానికి బహుమతిగా 'గీతా దైనందిని' లభించడంతో అందులోని గీతను చదివి ఆ ప్రేరణతో శ్రీమద్భగవద్గీతా సారము.
609 ఆట వెలదులలో అల్లుకున్నాను.
ఇక మనసు ఆగక, శ్రీ విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రమ్ ఆధారముగా ఆటవెలదులలో ద్విశతకము(వందనాలు హరికి వంద వేలు), కనకధారా స్తవము(ఆటవెలదులలో), భజగోవిన్దమ్ (ఆటవెలదులలో) అలాగే ఈశ (కందాలు), శ్రీ దేవి (అమ్మవారు .  ఆటవెలదులు),  శ్రీ గణపతి(ఆటవెలదులు), శ్రీ స్కంద(కందం), శ్రీ శాస్త (అయ్యప్ప.. కందం),శ్రీ రామ(ఆటవెలదులు), శ్రీ హనుమ (కందం), శ్రీ వంశీ(కందం), శ్రీ శారదాంబ(ఆటవెలదులు), శ్రీ నరసింహ, శివా (నీతి కందాలు) శతకాలు .

అచ్చులో లభించు పొత్తములు
1)గీతాసారము,  2)రహి చూపుశివా (నీతి కందాలు) 3)శ్రీ దేవీ శతకము (మకుటము- 'అమ్మ మమ్ము నీవె యాదరించు') 4)శ్రీ గణపతి శతకము (మకుటము 'గణపతయ్య మమ్ము గావుమయ్య') 5)శ్రీ శారదాంబ శతకము (మకుటము- 'సాకుమమ్మ మమ్ము శారదాంబ') 6)రహి చూపు శివా పేరిట శివా అనే మకుటము గల నీతికందాలు.
ఇవిగాక ఆశ్రయం పేరిట 255 పద్యాలతో సామాజిక పద్య ప్రబంధం, ఆలోచనే మార్గము పేరిట పది పద్యాలతో కథ.. ద్వితీయ బహుమతి పొందినది. మధ్య మధ్య ఏమీ తోచక ఓ పాతిక కథలు కూడా (యఫ్బీలోనే అ.తె., పున్నాగవనం కూటములలో) అచ్చేయించుకున్నాలెండి. నన్ను పద్యరచయితగా గుర్తించి తీర్చిదిద్దిన గురువన్న శ్రీ కట్టుపల్లి ప్రసాద్ గారికి వందన శతాలు మినహా మరేమీ ఇచ్చుకోలేకపోతున్నవాడిని.
అలాగే పద్యం చూడగానే నన్ను పట్టేసిన మిత్రులందరికీ కూడా ధన్యవాద పూర్వక వందనాలు.
------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -79--27/12/22
ఉ//
సవ్వడిజేయుజక్కగను సాహితి యన్నను బ్రీతిమిన్నయున్
దివ్వెయె జూడపల్కులును దిక్కును జూపెగ వ్రాతలందునన్
బువ్వను, నిప్పురవ్వలిడు భూమిని, నీటిని, వృక్షసంపదల్
కవ్వముతీరుగా చిలికి కైతలనల్లిరి యెవ్వరందురో?

సరైన జవాబు
శ్రీ కలిదిండి రామచంద్ర రాజు

(పద్యవివరణ..మొదటిపాదము హాస్యపూరితమైన వీరి సంభాషణలు వీరికి తెలుగు సాహిత్యమనిన మక్కువ ఎక్కువ అని మనకు చెప్పకనే చెబుతాయి.
రెండవ పాదము దివ్వె  దీపము..,పల్కులు  మాటలు (అక్షరాలు) అక్షరదీపాలు, దిక్కు అనగా పథము,
మూడవపాదము,,వారి రచనలలో ఆహారవినియోగము,భూమి తాపము, నీటివాడకము, పచ్చదనము పరిశుబ్రతలకు అధికప్రాధాన్యమివ్వబడినది.
నాలుగవ పాదము వీరిరచనలు పైకి సాధారణముగా కనిపించినప్పటికీ సమాజపోకడలను లోతుగా పరిశీలించి రుగ్మతలను గుర్తెరిగి వ్రాయబడినాయి.

శ్రీ కలిదిండి రామచంద్రరాజు గారు 24/11/1960 రోజున జన్మించారు.
తల్లిదండ్రులు కీ.శే శ్రీమతి సీతమ్మ, రామచంద్ర రాజు గార్లు
అర్థాంగి  కీ.శే శ్రీమతి సత్య స్వర్ణలత.
సంతానం కుమార్తెలు శ్రీమతి శ్రీలక్ష్మి, శ్రీమతి శ్రీ విద్య
వీరు యోగా గురువుగా ప్రసిద్ధి నొందినారు. వీరికి కందము ఛందస్సు లో పద్యములు వ్రాయుట బహుప్రీతి. "కందము వ్రాసినవాడే కవీ పందిని పొడిచినవాడే బంటు"  అన్న నానుడి వీరికి అక్షరాలా సరిపోతుంది. వీరు కందపద్యములలో ప్రచురించిన "నాపథం నాపయనం" "అక్షర దీపాలు" ఈ రెండు పద్యకావ్యములు సామాజిక స్పృహతో వ్రాయబడినాయి. ముళ్ళపూడి వారి "బుడుగు" ప్రశ్నల వర్షం గా పద్యాలు కధపడతాయి. వాటికి పరిష్కారం కూడా చూపెట్టబడుతుంది. సరళమైన భాషలో సామాన్యులకు కూడా అర్థమయ్యే రీతిలో పద్యరచన చేయటం వీరిప్రత్యేకత. వీరి పద్యరచన చదవడం ప్రారంభిస్తే మనకు లీలగా వేమన శతకము, "సుమతీ శతకము" కూడా మనసులో మెదులాడుతుంది. ప్రస్తుతం సమాజములోని చెడును దునుమాడుటలో వీరికలము కరవాలముకన్నను పదునైనదిగా పాఠకునకు కనపడుతుంది అనుటలో ఎట్టి సందియములేదు.
పైనుదహరించిన రెండు పొత్తములే కాక "నవకవితాఝరి"  (పద్యసంకలనము) మేమిరువురము ప్రచురించనైనది. ఇందులో
సర్వ శ్రీ /శ్రీమతి
bhanumathi
gopinath
హంసగీతి
jhansi
mvvs sasthry
mallisiripu
mallikarjuna rao
nandoori sundari
sasikala
sandhya goollamudi
sree swami
sarada polamraju
ramalakshmi avasarala  గార్లు వివిధ అంశములమీద అద్భుతంగా వ్రాసిన పద్యములు పాఠకులను ఔరా! అనిపిస్తాయి.
అందరికీ అభినందనలు తెలియచేద్దాము.
----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -80--28/12/22
ఉ//
పిల్లనగ్రోలు చిత్తరువు భేరము భేదము పార్థసారధిన్!
వల్లభమున్ప్రబంధమును పాణిజ శబ్దము లెంచియంతటన్
చెల్లగ నాదియంతములు చేర్చగ వైనముఁ దక్కినక్కరల్
వెల్లివిరియ్గు వాణొకటి వేడితి నెద్దది? వ్రాసెనెవ్వరో?

సరైనజవాబులు
రాజశేఖరచరిత్ర
కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు

నా పద్యవివరణ
మొదటి పాదము:- పిల్లనగ్రోలు = మురళి, చిత్తరువు = చిత్రము, భేరము =  గజము, భేదము =  విశేష, పార్థసారధి = మురారి,
రెండవపాదము:- వల్లభము = కూరిమి, ప్రబంధము = రచన, పాణిజ = నఖము, శబ్దములు=పదములు, ఎంచి = తీసికొని, అంతటన్=అటుపిమ్మట
మూడవ పాదము:- చెల్లగ = సమసిపోగా.(తొలగించగ) ఆది అంతములు= మొదటి చివరలు,  తక్కినక్కరలు = మిగిలిన అక్షరములు. వైనముఁ = ఒక క్రమపద్దతిలో, పేర్చిన = పేర్చినచో,
నాలుగవపాదము:- వెల్లివిరుయు= ప్రకటితమగు, వాణొకటి = ఒకపుస్తకము, వేడితిన్ = మిమ్ముకోరితిని. ఎద్దది = అదియేది వ్రాసెనెవ్వరో=ఎవరు వ్రాసినారో?
కావున మనమా మూడక్షరముల పదములను తీసుకొని మొదటి చివరక్షరములు తొలగించి నడుమమిగిన అక్షరములను క్రమపద్దతిలో వ్రాసుకున్నచో క్రింది విధముగా ఒకపుస్తకము మనకు లభించును.
పిల్లనగ్రోలు = మురళి------ర
చిత్తరువు = చిత్రము.....,త్ర
భేరము =  గజము.........,,జ
భేదము =  విశేష............,.శే
పార్థసారధి = మురారి.......రా
వల్లభము = కూరిమి.........రి
ప్రబంధము = రచన ,......,.చ
పాణిజ = నఖము.............ఖ
ర త్ర జ శే రా రి చ ఖ-- ఈ అక్షరములు క్రమపద్దతిలో పేర్చినచో  'రాజశేఖర చరిత్ర',  వ్రాసినవారు కందుకూరి వీరేశలింగం
పంతులు గారు.
-----------------------------------------
సాహిత్య గుమ్మడి..81--29/12/22
ఉ//
వ్రాసిరి బూర్వమందునిది వ్యాసులు గొప్పగ సంస్కృతంబునన్!
వాసిగ యుద్దరంగమున వాక్కొన గృష్ణుడు జ్ఞానబోధ, వి
శ్వాసము హిందు ధర్మమున పావనమియ్యది సారమంచదే
ఆ సిరినాంధ్రమందు ఘనులల్లిరి బూర్వము, నేటికాలమున్
కూసిని పల్కులందుననె గూర్చె కకుప్పని యంచునెవ్వరో?

(కకుప్పు = శాస్త్రము)

సరైన జవాబు:-శ్రీ మన్నేరి రమేష్ ప్రసాద్.

శ్రీ మన్నేరి రమేష్ ప్రసాద్
పుట్టినదినము: 23-02-1953, నివాసము: హైదరాబాద్
విద్య :బి.ఎ (గణితము, ఆర్ధిక రాజకీయశాస్త్రములు) ఎమ్.ఏ (ఆర్ధికశాస్త్రం) జ్యోతిషం (సర్టిఫికేట్ కోర్సు) సంస్కృతము (సర్టిఫికేట్ కోర్సు)
తల్లిదండ్రులుకీ॥శే॥ శ్రీమతి సరోజమ్మ గారు. కీ॥ శే॥ శ్రీ మన్నెరి చిన్న సుబ్బరాయుడు గారు
కళత్రం: శ్రీమతి పద్మావతి :
పుత్రుడు :శ్రీ మన్నేరి సుందరరామ రాయుడు
Director, software Development Fidelity Investments, USA
పుత్రిక: శ్రీమతి డా|| గంగాళం హిమబిందు MBBS, MD
Hospitalist, Providence Hospital Washington DC, USA :
ఉద్యోగం :ఆంధ్రాబ్యాంక్, ప్రొబేషనరీ ఆఫీసర్గా 1976 లో ఆరంభం, ఆంధ్రాబ్యాంక్ చీఫ్ మేనేజర్ గా 2013లో పదవీ విరమణ.
'శ్రీమద్భగవద్గీతా శాస్త్రము,'
మనలో ఒకరైన విద్యాధికులు, సౌమ్యులు, సహనశీలి, ఉత్తమగుణసంపన్నులైన శ్రీ మన్నేరి రమేష్ ప్రసాద్ గారు ఆంధ్రా బాంక్ యెల్లందు బ్రాంచ్ మేనేజరుగా, నేనదే బ్రాంచిలో వారిక్రింది అధికారిగా 1998--99 ప్రాంతములో కొంతకాలము కలసి పనిచేయటంజరిగినది. అనంతర కాలములో మరలా ఈ fb వేదిక మాయిరువురను కలిపినది. నాకు తెలిసినంతవరకు వారికి ఆంగ్లభాషమీద మంచి గట్టిపట్టున్నది. కాని సంస్కృత తెలుగు భాషలలో కూడా అనే విషయము ఈ మధ్యనే ఈ పొత్తము ద్వారా తెలిసినది. వారు 10/12/22 న అమెరికా పయనమై వెళ్ళేముందు. 1000 కాపీలలో మిగిలి ఉన్న 35-40 పుస్తకాలు మన 'సాహిత్యగుమ్మడి, వేడుకలో ఉన్నతశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణులైన వారికందించమని నా యింటికి వచ్చియిచ్చి, నా 'సరళంగా తెలుగు వ్యాకరణం' అందుకొని వెళ్ళారు. పద్యరచనపై మక్కువ గల వీరు త్వరలోనే ఉత్తమ పద్యకవిగా మనకు దర్శనమిస్తారనాశిద్దాము. వారికి ధన్యవాదములు.
ఈ గ్రంథమునకు శ్రీ రామకృష్ణా మఠం ప్రచురణ విభాగమువారైన  శ్రీ స్వామి రఘునాయకానంద మహరాజ్ వారలు ముందుమాట వ్రాసినారు. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానమువారు 1000 కాపీలకవసరమైన ఆర్ధిక సహాయమందచేయుటం జరిగినది. తిరిగి రామకృష్ణా మఠంవారు అశేష భక్తసముదాయము సమక్షములో ఈ పుస్తకావిష్కరణ జరపటమును బట్టి ఈ పుస్తకమెంత విలువైనదో మనము గ్రహింవచ్చు.

ఈ గ్రంధము గురించి వారిమాటలలోనే.......
శ్రీమద్భగవద్గీతా శాస్త్రము, ఓం నమోవేంకటేశాయ
ఆధ్యాత్మికము : జీవనము, భగవంతుడు, ఆధ్యాత్మికత అన్నియును మనిషి శాంతముగా సుఖముగా జీవించుటకు ముడిబడిన భావాలు, రామాయణము, భారతము, భాగవతము, భగవద్గీత మొ|| అన్నియును జీవన అభ్యుదయమునకు, శాంతి, సుఖజీవనానికి తోడ్పడే ఋషుల శాశ్వత భావతరంగాలు. ఆ అమృత తరంగాలలో ఓలలాడి తరిద్దాం....
1. ప్రతి మనుజుడు తన జీవనగమనంలో ఎదుర్కొనే క్లిష్టమైన -సమస్యలు, బాధలు దుఃఖము అసంతృప్తి మొ॥ అధిగమించి తమస్వస్వరూపమైన శాంత సచ్చిదానందమును అనుభవించే జ్ఞానమును, కార్యకుశలతను శ్రీకృష్ణభగవానుడు, అర్జునుని ద్వారా మనకు ఉపదేశించిన గ్రంధమే శ్రీభగవద్గీత. 2.శ్రీభగవద్గీతనే "శ్రీమద్భగవద్గీతా శాస్త్ర"మని తెలుగులో వ్రాయబడినది.
3. శ్రీమద్భగవద్గీతాశాస్త్రము నందు పీఠికలో నేటి మానవునకు శాస్త్రరూపమైన భగవద్గీత తెలుసుకొని ఆచరించవలసిన ఆవశ్యకత తెలుపబడినది. ఇందు సత్వరజస్తమో గుణవివరణ స్థూలముగా తెలుపబడినది.
4. శ్రీమద్భగవద్గీతాశాస్త్ర సంగ్రహ విశ్లేషణము అనుభాగమునందు 18 అధ్యాయములలో చెప్పబడిన భౌతిక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక, అలౌకిక, సాంఘిక, శాస్త్రవిషయములను భగవంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు ఒక క్రమబద్ధమైన తర్కశాస్త్రముతో అర్జునునకు బోధించిన క్రమము తెలుపబడినది. ప్రతి అధ్యాయములో గల విషయ పరిచయము ఇవ్వబడినది.
5. అర్జునుని ప్రశ్నలు అని ఒక చిన్న భాగము, అతని సందేహములను క్రోడీకరించి ఇవ్వబడినది.
6. ఈ గ్రంథము కేవలము బోధనా గ్రంధమేకాదు, అనుష్టాన గ్రంధము కూడా. 'స్వభావ విశ్లేషణ' అనే భాగమునందు ఆచరణ సూత్రములు మరియు 4 అనుబంధ పట్టికలు కలవు. ఎవరికి వారే తమను విశ్లేషించుకొని. గుణపరిశీలనతో, ఆచరణ యోగ్య సాధనాక్రమముతో పరమాత్మ సన్నిధి చేరు ప్రయత్నముచేయవచ్చును.
7. ఈ గ్రంధములో శ్రీభగవద్గీత యందుగల 18 అధ్యాయములు సరళమైన తెలుగులో అనువదించబడి ఒక వైపు సంస్కృతశ్లోకములు, రెండవవైపు ఎదురుగా తెలుగు తాత్పర్యము ఉంచబడినది. సంస్కృతమునగాని, తెలుగునగాని నిరంతర భావార్థ రసహితముగా చదువుకొని ఆనందించ వలయును. భగవంతునికృప అందరకు కలుగవలేననే సదుద్దేశముతో ఈ రచన చేయబడినది.

అందరి అశీస్సులు కోరుతూ
భవదీయుడు
మన్నేరి రమేష్ ప్రసాద్
రచయిత

కొసమెరుపు:- నన్ను గెలిపించటానికో లేక వారుకూడా తడబడ్డారో తెలియదుకాని  ఈ గ్రంథరచయితైన శ్రీ M-10 Manneri Ramesh Prasad గారు కూడా మొదటిజవాబుగా ఒక నమస్కార బాణము వదలి  మూడు గంటల పిమ్మట వారిపేరు వ్రాసినారు. కావుననే నాకు ఈ రోజు 0 Pass లభించినది.
------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి - 82--30/12/22
మ.వి
బయకారంబున మూర్తులున్మువురు సద్భక్తాగ్రగణ్యుండులే
దయయున్దాన గుణంబులందున దయార్ద్రాగ్రేశ్వలందొక్కరున్
రయమున్గీతము లాలపించగల గీర్వాణంపు దౌరేయు, స్వా
మి యనుజ్ఞానముఁ వ్రాసె లేఖనలఁ సంసేవంబకూతర్దముల్
నయమున్దెల్గునఁ దర్జుమాగ యనుసంధానంబిడెద్దెవ్వరో?

బయకారము = సంగీతము, గీర్వాణము = సంస్కృత భాష, దౌరేయు = శ్రేష్టుడు,  స్వామి= కుమారస్వామి, లేఖనలు= వ్రాతలు. సంసేవ = గౌరవము, అకూతి = తాత్పర్యము (భావము)  అర్థము = అర్థము, అనుసంధానము = సంకలనము
సంగీత మూర్తిత్రయము- శ్రీ త్యాగరాజు , శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షితులు, శ్రీ శ్యామ శాస్త్రుల వారు.

సరైన జవాబు
శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షిత కృతిసర్వస్వము
శ్రీ డా.తాడేపల్లి పతంజలి.

డా. తాడేపల్లి పతంజలి గారి పుట్టిన తేదీ  15-07-1963 తల్లిదండ్రులు తాడేపల్లి సుశీల, పార్వతీశ శాస్త్రి గార్లు,
తాడేపల్లి మీనాక్షి సతీమణి, దీప్తి, కావ్య సంతానం. ప్రస్తుత ఉద్యోగం ప్రిన్సిపాల్, ప్రభుత్వడిగ్రీ కళాశాల, సదాశివపేట,  సంగారెడ్డి జిల్లా

ముద్రిత మరియు ఇకాపీ రచనలు  
1.నాటి భారతంలో నేటి సమాజం,(1996)
2. మామాకలాపం,(1997)
3. భావనలు,(2004)
4. శ్రీమన్నారాయణీయము( కేవలం తాత్పర్యముతో   2006),
5. భవిష్యపురాణము,(2010)
6. అన్నమయ్యగీతోపదేశాలు,(2011)
7. అన్నమయ్యఅన్నమాట,(2012)
8. ప్రాచీనప్రబంధం, ఆధునిక సంతకం(2014),
9. అన్నమయ్య కౌముది (2015)
10. శ్రీశివ మంగళాచరణ సురభి(2016)
11.  అన్నమయ్య పదం పరమార్థం(2016)
12. నమకచమకాలు (Ist print 2016, IInd print 2019)
13. చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి లింగోద్భవ స్తుతి(2017)
14. శ్రీ విష్ణుదేవ కర్ణామృతం(2018)
15. శ్రీ అరుణాచల మణమాల (2018)
16. శ్రీ రాజోపచార పూజా కల్పం(2019),
17.  అప్పయ్య దీక్షితుల ఆత్మార్పణాస్తుతి- తాత్పర్యవిశేషాలు(ఇ కాపీ2019)
18. మారిషస్ అన్నమయ్య గీతాలు(2019)
20. శ్రీమన్నారాయణీయము( తెలుగులో మొదటిసారిగా ప్రతిపదార్థంతో ఇ కాపీగా 2021, పుస్తకరూపంలో 2022)
పవిత్రమైన ప్లవ ఉగాది రోజునుండి (13-04-21)   ఇ కాపీగా  కినిగెలోలభిస్తున్నది.
21. ధన్వంతరి శతకం(ఇ కాపీ 2021)
22. శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షిత కృతిసర్వస్వము -01 (2021 విజయదశమి)
23.  తెనాలి రామకృష్ణుడు( కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ ప్రచురణ  2021)
24. అమృతం ( గురూజీ నౌషీర్ ఆంగ్ల గ్రంథానికి తెలుగు సేత ఇ కాపీ) 2017
ప్రభుత్వ అవార్డులు జాతీయ స్థాయిలో ఆకాశవాణి ఉత్తమ హాస్య రచయిత అవార్డు(1996)
రాష్ట్ర స్థాయిలో ఉత్తమ అధ్యాపక అవార్డు(2010)
బిరుదులు అన్నమయ్య పదసేవక , ప్రవచన ప్రవీణ
అభిరుచి యస్ వి బి సి ఛానల్లో అన్నమయ్య పాటకు పట్టాభిషేకం ప్రసంగాలు, బ్రహ్మోత్సవ వ్యాఖ్యానాలు, ఈటీవీ లోసాహితీ , సాంస్కృతిక చర్చలు, శివశక్తి సాయి టీవీ చానల్లో శ్రీనాథుని శివరాత్రి మాహాత్మ,హరవిలాస శ్రీశివ మంగళాచరణ సురభి ప్రవచనాలు, జయజయ శంకర టీవీ చానల్లోఅప్పయ్య
దీక్షితుల ఆత్మార్పణ స్తుతి, యాదగిరి టివీ ఛానల్లో వివిధ ప్రసంగాలు, రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలలోని వివిధ సాహిత్య వేదికలపై కావ్యాలు, భగవద్గీత ,ఉపనిషత్తులుమొదలైన వాటిపై ప్రసంగాలు, ఆకాశవాణి హైదరాబాద్ కేంద్రంలో వివిధ సందర్భాల్లో అనేక ప్రసంగాలు, జాతీయ కవిత్వానువాదాలు
అభిలాష:- అడ్డుగోడలు లేకుండా ఆకాశంలా కనిపించే విశ్వ సాహిత్యాన్ని చేతనయినంతగా ఆస్వాదించటం, వీలయినంతగా అర్హులకు ఆ పరిమళాలని పంచిపెట్టడం.

శ్రీ Tadepalli Patanjali గారిచే వ్రాయబడిన షుమారు 600 పేజీల  "శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షిత కృతిసర్వస్వము" పుస్తకమునకు అవధూత దత్తపీఠాదిపతి జగద్గురు పరమపూజ్య శ్రీ శ్రీ శ్రీ సచిదానంద స్వామీజీ వారు,
అవధూత దత్త పీఠాధిపతి జగద్గురు పరమపూజ్య శ్రీ శ్రీ శ్రీ గణపతి సచ్చిదానంద స్వామీజీవారి కరకమల సంజాతు దత్తపీఠ ఉత్తరాధిపతి పరమపూజ్య పరివ్రాజకాచార్యవర్య
శ్రీ శ్రీ శ్రీ దత్త విజయానంద తీర్థస్వామీజీవారు
శ్రీ యనమండ్ర వేణుగోపాల శాస్త్రి వారు,
వాగ్దేవీ వరపుత్ర సమన్వయ సరస్వతి శ్రీ  సామవేదం షణ్ముఖ శర్మ వారు, శ్రీ మల్లాది సూరిబాబు గారు, ఆశీస్సందేశములందించినారు. ఇందు  శ్రీ ముత్తుస్వామి దీక్షితుల వారి 100 కృతులకు ప్రతిపదార్థసహిత తాత్పర్యములతోపాటు  విశేషాలను కూడా పొందిపరచి రచయిత అందించినారు. నాకత్యంత ఆప్తులు, బహుభాషా కోవిదులు  'అన్నమయ్య పదసేవక', "ప్రవచన ప్రవీణ' శ్రీ Tadepalli Patanjali గారికి  అభినందనలు తెలియచేద్దాము.
------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -83--31/12/22
ఉ//
రాజ కుమారుడున్గనెను రాతిరి నిద్దురఁ నొక్కజవ్వనిన్
ఆ జవరాలునున్గనగ నాతని రూపము స్వప్నమందునన్
రాజుకొనింపుగా వలపుఁ రంజిలనించును దోయిపాతిలున్
రాజిలె నిర్వురీబెడగుఁ వ్రాసినదెవ్వరు? పొత్తమెద్దియో?

(నించు=కలుపు, పాతి=పక్షి, బెడగు= విలాసము, విధము)

సరైనజవాబులు
1) తెనాలి రామకృష్ణుడు  1)వక్కలంక వీరభద్రకవి
2) కందర్పకేతు విలాసము 2)వాసవదత్తా పరిణయము

కందర్పకేతు విలాసము
కందర్పకేతు విలాసము తెనాలి రామకృష్ణుడు రాసిన రచన. తెనాలి రామకృష్ణుడు కందర్ప కేతు విలాసము, హరిలీల విలాసము వంటి రెండు రచనలు చేసినట్లు పెదపాటి జగ్గన్న కవి తాను రాసిన "ప్రబంధ రత్నకరము"లో, ఉటంకించాడు.[1] ఈ గ్రంథం కథాకావ్యం.
ప్రథమాంధ్ర కవిజీవిత చరిత్రనిర్మాత గురజాడ శ్రీరామమూర్తి 1893లో ప్రకటించిన తమ కవిజీవితములు సంపుటంలో చెన్నపురి ప్రాచ్యలిఖిత పుస్తక భాండాగారంలోని వ్రాతప్రతుల ఆధారంగా, రామకృష్ణుని చాటుధారాపద్యములు అని ఉదాహరించినారు.

ఇదే కథాంశముగా మరొకపొత్తము వక్కలంక వీరభద్రకవి
గారు "వాసవదత్తా పరిణయము" అనే పేరుతో వ్రాసినారు.
వాసవదత్తా పరిణయము
వాసవదత్తా పరిణయము అనే ఈ కావ్యాన్ని వక్కలంక వీరభద్రకవి సుమారు సా.శ. 1704 ప్రాంతంలో వ్రాశాడు. ఐదు ఆశ్వాసాలున్న ఈ ప్రౌఢకావ్యానికి సంస్కృత మూలము భాషలోని వాసవదత్తా అనే గద్యకావ్యము. దానిని సుబంధుడు అనే కవి వ్రాశాడు. సంస్కృతకావ్యానికి ఇది స్వేచ్ఛానువాదము. వీరభద్రకవి మూలకథను కొంత అనుసరించి, కొంత అతిక్రమించి, కొంత కుంచించి, కొంత సృష్టించి వాసవదత్తా పరిణయమును రసవంతమైన కావ్యముగా తీర్చిదిద్దాడు. వైదర్భీరీతిలో రచింపబడిన ఈ కావ్యాన్ని కవి తన సంస్థానాధీశుడైన రావు పెదమాధవరావుకు అంకితమిచ్చాడు. ఈ కావ్యం 1897లో వీరభద్రకవి వంశీకుడైన వక్కలంక భీమశంకరం రాజమండ్రిలోని వివేకవర్ధినీ ముద్రణాలయములో ముద్రించి ప్రకటించాడు.

ఇతివృత్తము
చింతామణి అనే రాజు యొక్క కుమారుడు కందర్పకేతుడు పాటలీపుత్రానికి అధిపతి. అతడు కలలో సాక్షాత్కరించిన ఒక సుందరిని వలచి, విరహతప్తుడై రాచకార్యాలను విడిచి, సఖుడైన మకరందునితో కలసి వింధ్యాటవికి వెళతాడు. అక్కడ రేవానది దగ్గర ఒక శమీవృక్షము వద్ద విశ్రమించి ఉండగా వారికి శుకశారికల సంభాషణ వినిపిస్తుంది. అక్కడ ఒక చిలుక రెండు గోరింకలు ఉన్నాయి. చిలుక తాను చూచివచ్చిన వింతలను ఒక గోరింకకు తెలుపుతూ, కుసుమపురగాధను ఈ క్రింది విధంగా వివరిస్తుంది.

కుసుమపురానికి శృంగార శేఖరుడు అనేవాడు రాజు. అతని భార్య రాజ్యలక్ష్మి. ఇంద్రుని వరప్రసాదముతో వారికి ఒక కుమార్తె కలుగగా శృంగార శేఖరుడు ఆమెకు వాసవదత్త అని నామకరణం చేస్తాడు. యౌవనవతి అయిన వాసవదత్తకు రాజు స్వయంవరం ఏర్పాటు చేశాడు కానీ ఆమె ఎవ్వరినీ వరించలేదు. వాసవదత్తకు కలలో పాటలీపుత్రాధిపతి అయిన కందర్పకేతుడు కనిపించగా, ఆమె అతనియందే వలపు నిలిపి విరహ తాపాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంది. ఆ సమయంలో 'తమాలిక' అనే శారిక వాసవదత్తను ఊరడించి, తాను కందర్పకేతుని దగ్గరకు వెడతానని పలుకుతుంది. వాసవదత్త మహదానందంతో ఒక ప్రేమలేఖ వ్రాసి 'తమాలిక'కు ఇస్తుంది. ఆ తమాలికయే తనతో వచ్చిన గోరింక అని చిలుక మొదటి గోరింకకు తెలుపుతుంది.

తమాలిక అనే పేరుకల రెండవ శారిక కందర్పకేతుని గుర్తించి అతని వద్దకు వచ్చి వాసవదత్త ఇచ్చిన ప్రేమలేఖను అందిస్తుంది. తరువాత ఆ గోరింక వాసవదత్త విరహాన్ని అభివర్ణిస్తుంది. కందర్పకేతుడు సంతోషించి మకరంద, శారికా సమేతుడై వాసవదత్త అంతఃపురానికి వెళ్లి వాసవదత్తను చూచి తన స్వప్నసుందరిగా గుర్తిస్తాడు. పరస్పరం అనురాగ వీక్షణాలను కురిపించుకుంటూ వాసవదత్తా కందర్పకేతులు ఇద్దరూ మైమరచి పోతారు. వాసవదత్తను పుష్పకేతుడనే రాజుకు ఇచ్చి వివాహము చేయబోతున్నారన్న వార్త విని కందర్పకేతుడు వాసవదత్తను తీసుకుని పాటలీపుత్రానికి వెళ్తూ రాత్రి వింధ్యాటవిలో విశ్రమిస్తాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం కందర్పకేతుడు మేల్కొనే సరికి వాసవదత్త కనిపించదు. అతడెంతగానో దుఃఖిస్తూ, వెదకి వెదకి సముద్రములో ప్రాణత్యాగం చేసుకోబోగా "త్వరలోనే వాసవదత్తను కలుసుకొందువ"ని అశరీరవాణి పలుకుతుంది. కందర్పకేతుడు తీర్థాటనం చేసి చివరకు వింధ్యాటవిలో శిలావిగ్రహంగా మారిన వాసవదత్తను చూచి నివ్వెరపోయి చేతితో తాకగా విగ్రహం సజీవ వాసవదత్తగా మారుతుంది. కందర్పకేతునకు వాసవదత్త క్రింది విధంగా తన కథ తెలుపుతుంది.

వింధ్యాటవిలో కందర్పకేతుడు నిద్రపోతుండగా మేల్కొనిన వాసవదత్త పతికి ఫలాలు సమకూర్చే ఉద్దేశముతో అడవిలోనికి వెళ్ళి రెండు కిరాతసేనల మధ్య చిక్కుకుంటుంది. అది ఒక ముని ఆశ్రమం. వాసవదత్తను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి రెండు సేనలు అక్కడ యుద్ధంచేసి ఆశ్రమ ప్రాంతాన్ని బీభత్సం చేస్తాయి. ముని వచ్చి చూచి ఆ మారణహోమానికి కారణమైన వాసవదత్తను శిలగా మారిపొమ్మని శాపమిస్తాడు. తరువాత జాలిపడి భర్త హస్తస్పర్శతో శాపవిమోచనమవుతుందని చెప్తాడు. కాబట్టి కందర్పకేతుని వల్ల వాసవదత్త యథారూపం పొందింది.

ఇది ఇట్లుండగా కుసుమపురంలో శృంగార శేఖరుడు వాసవదత్తను వెదకడానికి చారులను పంపి విషయము తెలుసుకొని, వారిరువురిని పిలిపించి కందర్పకేతునకు, వాసవదత్తకు వివాహం జరిపిస్తాడు..
------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి - 84--1/1/23
ఉ//
మూడు యుగంబులందుగల పోడిమి నామములెంచి జూపుచున్!
వాటము నైనవే  త్రికము వాలుగ దెల్పును గొప్పసంగతుల్
చూడగ వీటిలో దొరకు సూక్ష్మము లెన్నియొ నిక్కవంబుగన్
వేడితినార్యులార మిము వేగముఁ దెల్పరె మూడు పొత్తముల్?

సరైన జవాబు
"పూర్వ గాథాలహరి"
"పురాణనామ చంద్రిక"
"పురాణనామ సంగ్రహము"

భారతీయ సాహిత్య సంపద అపారం. చతుర్వేదాలు, బ్రాహ్మణాలు, ఉపనిషత్తులు, అష్టాదశ పురాణాలు, ఉపపురాణాలు, భారత రామాయణ ఇతిహాసాలు, కాళిదాసాది మహాకవుల కావ్యాలూ భారతీయ సాహిత్యాన్ని ప్రపంచ సాహిత్యంలో అగ్రస్థానంలో నిలబెట్టాయి. మన పురాణేతిహాసాలలో వందలాది కథలున్నాయి. ఆఖ్యానాలూ, ఉపాఖ్యానాలూ ఉన్నాయి. వేలాది పాత్రలున్నాయి. ఎక్కడో ఒకచోట మాత్రమే వచ్చే పాత్రతో మొదలుకొని బహు రచనల్లో, అనేక కథల్లో మళ్లీ మళ్లీ వచ్చే పాత్రల వరకు మన ప్రాచీన సాహిత్యంలో వైవిధ్యభరితమైన పాత్రలు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి. అట్లాగే పర్వతాలూ, నదులూ, పల్లెలూ, పట్టణాలూ, నగరాలూ, భూలోకానికే పరిమితం కాలేదు మనం. స్వర్గ నరకాలూ ఉన్నాయి. ఏడేడు పధ్నాలుగు లోకాలున్నాయి. దేవతలు, రాక్షసులు, కిన్నర, కింపురుష, గంధర్వాదులున్నారు. మానవపాత్రలతో పాటు వానరులూ, భల్లూకాలూ, పక్షులూ ఉన్నాయి. అసంఖ్యాకమైన ఈ వివరాలూ, వాటి గాథలూ మన సాహిత్యంలో ఎక్కడెక్కడో ఉన్నవాటిని సంగ్రహంగా ఒక్కచోట కూర్చిన గ్రంథం 'పూర్వగాథాలహరి' మన పురాణేతిహాస సర్వ విషయ సంగ్రహం ఇది. విజ్ఞాన సర్వస్వం వంటి నామ నిఘంటువిది. ఉపాధ్యాయులకు, విద్యార్థులకు, సాహిత్యాభిలాష  ఉన్న అందరికీ ఎంతో ఉపయోగపడే గ్రంథం. ఈ కృతికర్త శ్రీ వేమూరి శ్రీనివాస రావు. వేంకటరామ & కో వారి ప్రచురణ.
పూర్వగాధాలహరి ప్రసిద్ధమైన పూర్వ కథా గ్రంథం. అందులో మన పురాణాల్లోని వివిధ పాత్రలు,స్థలాలు మొదలైన వాని పేర్లు, వాని విశేషాలూ ఉంటాయి. అటువంటివే ఈ పురాణ నామ చంద్రిక, పురాణ నామ సంగ్రహము.
"పురాణనామ చంద్రిక" శ్రీ యెనమండ్రం వెంకట్రామయ్య గారిచే,
"పురాణనామ సంగ్రహము"     శ్రీ సాదు లక్ష్మి నరసింహ శర్మ గారిచే వ్రాయబడినాయి.

-----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి- 85--2/1/23
చం//
చరితయె రాచవంశజుల సంచరితంబది జూడ గొప్పగా
నిరువురు సౌరు గన్నియల నెక్కిడె గెల్వగ తాత, తాత లి
ద్దరు, రుసొకండు, భాండపతి, దాయ రుసిన్సచి శెట్టి రేడుకున్!
పరిచెను రాచపోకడలు, పాలనతీరు నదెద్ది యెవ్వరో?

పద్యప్రతిపదార్థము
చరితయె =చరిత్రము, రాచవంశజుల =రాజవంశీయులది, సంచరితబు+అది =మంచిచరిత్ర. జూడ =చూసినయెడల , గొప్పగా= గొప్పనైనది,
యిరువురు =ఇద్దరు, సౌరు =అందమైన. కన్నియల= కన్యలను గెల్వగ= గెలుపుకోసం, ఎక్కిడె =ఎక్కుపెట్టిరి. తాత= తండ్రి. తాత =తాత (తండ్రితండ్రి,తల్లితండ్రి)

ఇద్దరు =ఇరువురు, రుసి+ఒకండు రుసొకండు =ఒకడుఋషి, భాండపతి =ఒకడువర్తకుడు, రేడుకున్= రాజుకు రుసి= ఋషి, దాయ =శత్రువు.   శెట్టి= వర్తకుడు, సచి =మిత్రుడు 

పరిచెను =వివరించెను. రాచపోకడలు =రాజుల పోకడలు. పాలన తీరు =పరిపాలనా విధానము, అదియెద్ది =ఆపుస్తకము యేది, యెవ్వరో =వ్రాసిరెవ్వరో

తాత్పర్యము;- చూడగా గొప్పనైన రాజవంశీయుమంచిచరిత్ర ఇందు ఇద్దరు అందమైన కన్యలు తండ్రి తాతలచే గెలుపుకోసం ఎక్కుపెట్టబడినారు వినియోగించబడినారు అందు ఒకరు ఋషి రాజునకు శుత్రువు ఒకరు వర్తకుడు రాజునకు మిత్రుడు. ఇందు రాజవంశీయుల పోకడలు, పరిపాలనా విధానము చూపబడినది అదియేది వ్రాసినవారెవరు?

సరైన జవాబులు
1) హిమబిందు (చారిత్రక నవల)
2) శ్రీ అడివి బాపిరాజు

అడివి బాపిరాజు:-
బాపిరాజు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా లోని భీమవరంలో అక్టోబర్ 8, 1895 న ఒక నియోగి బ్రాహ్మణ కుటుంబములో కృష్ణయ్య, సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. భీమవరం హైస్కూలులో చదివి, రాజమండ్రి ఆర్ట్స్ కాలేజ్ లో బి.ఏ చదివి, మద్రాస్ లా కాలేజ్ లో బి.ఎల్ పట్టం పొంది, కొంతకాలం న్యాయవాద వృత్తి నిర్వహించిన తరువాత తన ఇతర వ్యాసంగాలలో కృషిని సాగించడానికి ఆ పనిని విరమించాడు. 1934 నుండి 1939 వరకు బందరు నేషనల్ కాలేజిలో అధ్యాపకునిగా (ప్రిన్సిపాల్ గా) పనిచేశాడు. 1944లో హైదరాబాదు నుండి వెలువడే తెలుగు దినపత్రిక మీజాన్ సంపాదకునిగా పనిచేశాడు. తరువాత విజయవాడ ఆకాశవాణి రేడియో కేంద్రంలో సలహాదారునిగా ఉన్నాడు. 'నవ్య సాహిత్య పరిషత్' స్థాపించినవారిలో బాపిరాజు ఒకడు. చిత్రకళను నేర్పడానికి గుంటూరులో ఒక ఫౌండేషన్ ప్రారంభించాడు.

బాపిరాజుకు చిన్ననాటినుండి కవితలు రాసే అలవాటు ఉండేది. బాపిరాజు నవల నారాయణరావుకు ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్ అవార్డు లభించింది. ఆయన చిత్రించిన చిత్రాలలో సముద్ర గుప్తుడు, తిక్కన ప్రసిద్ధమయ్యాయి. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గేయ సంపుటి కిన్నెరసాని పాటలు బాపిరాజు చిత్రాలతో వెలువడింది. 1922లో సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో ఒక సంవత్సరం జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. తన జైలు జీవితానుభవాలను 'తొలకరి' అనే నవలలో పొందుపరచాడు.
సెప్టెంబరు 22, 1952 న బాపిరాజు మరణించాడు.

హిమబిందు
చారుగుప్తుడు ఒక వ్యాపారవేత్త. ఆంధ్ర శాతవాహన సామ్రాజ్యానికి మూలస్థంభం వంటి వాడు. చక్రవర్తి శ్రీముఖుడికి కుడిభుజం లాంటివాడు. స్థౌలతిష్యుడు ఒక హిందూ మహర్షి. బౌద్ధమతం ప్రధానంగా గల శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని రూపుమాపి ఆ పునాదుల మీద హిందూ ధర్మ సామ్రాజ్యాన్ని నెలకొల్పాలని స్థౌలతిష్యుని ఆకాంక్ష. అందుకోసం ఆయన ఎటువంటి క్రూరమైన పనులు చేయడానికైనా సిద్ధపడతాడు. చారుగుప్తునిది మరో కల. పాటలీపుత్రాన్ని జయించి తన చక్రవర్తి సకల జంబూద్వీపానికి చక్రవర్తి కావాలనీ, కూతురు హిమబిందును ఆయన కొడుకు శ్రీకృష్ణ శాతవాహనుడికిచ్చి పెళ్ళి చేసి, ఆమెను భావి సామ్రాజ్ఞిని చేయాలని కోరిక. తన మనమరాలైన చంద్రబాలను విషకన్యగా మార్చి ఆమెను ఎరవేసి శ్రీకృష్ణమహారాజును హతమార్చాలనేది స్థౌలతిష్యుని కోరిక. అందాల రాశులైన చంద్రబాల, హిమబిందు తమకు తెలియకుండానే తమ పెద్దల ఆటలో పావులైపోతారు.
స్థౌలతిష్యుడు శ్రీముఖుడి చిన్న కుమారుడైన మంజుశ్రీ అపహరణకు పథకం వేసి తాను నిర్మించబోయే హిందూ సామ్రాజ్యానికి అతన్ని చక్రవర్తిని చేయాలని చూస్తాడు. చారుగుప్తుడు, చక్రవర్తి శ్రీముఖుడు పాటలీపుత్రం మీదకు దాడి వెడలడానికి కావలసిన సొమ్మంతా సమకూరుస్తాడు. స్థౌలతిష్య మహర్షి తనకున్న ప్రజ్ఞాపాటవాలన్నీ ఉపయోగించి శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని కూలదోయాలని చూస్తుంటాడు. విధి వశాత్తూ వీరివురి ఆశలు అడియాసలవుతాయి. హిమబిందు శిల్పి ధర్మనంది కుమారుడైన సువర్ణశ్రీ ప్రేమలో పడుతుంది. అతన్ని పొందడానికి తన సమస్త సంపదలూ పోగొట్టుకోవడానికి కూడా వెనుకాడదు ఆమె.
***********************************************
సాహిత్యగుమ్మడి- 86--3/1/23
ఉ// (పంచపాది)
రాయల సీమనెంచి కడు రమ్యత జూపు ప్రలంభమిద్దియున్
చేయగ నెంచచేటు ఋతి చెర్వును గాయును గొల్లకాపరిన్
ఈయక లేకధీశ్వరుడునిల్లరి కూలును కోటవాకిళిల్
కోయగ బూనునంగముల కుర్వగ వానలు నంతమందునన్
నాయక, యిట్టిపోకడల నల్లిరి పొత్తము నెద్దియెవ్వరో?

సరైన జవాబులు
శప్తభూమి
బండి నారాయణస్వామి

శప్తభూమి 2017 లో ప్రచురితమైన తెలుగు చారిత్రిక నవల. 18 వ శతాబ్దపు రాయలసీమ చరిత్ర నేపథ్యంలో ఈ కథ నడుస్తుంది. ఈ ఈ నవలను బండి నారాయణస్వామి రచించాడు. 2017 మే లో ఉత్తర అమెరికా తెలుగు సంఘం (తానా) నిర్వహించిన తెలుగు నవలల పోటీలో ఇది, మరో రెండు నవలలతో సంయుక్తంగా మొదటి బహుమతిని పంచుకుంది. 2019 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందింది.

సంక్షిప్త కథ
1775 ప్రాంతాలలో అనంతపురం సంస్థానాన్ని హండేరాజు సిద్ధరామప్పనాయుడు పరిపాలిస్తుంటాడు. తన శత్రువులైన తాడిమర్రి సంస్థానం వారు బుక్కరాయసముద్రం చెరువుకు గండి పడేటట్లు చేసి అనంతపురాన్ని ముంచివేయాలనే కుట్ర పన్నుతారు. కానీ బిల్లే ఎల్లప్ప అనే గొర్రెల కాపరి సాహసంతో వారి కుట్రను భగ్నం చేస్తాడు. రాజు మెచ్చి అతడిని అమరనాయకుడిగా నియమిస్తాడు. అతడు ఎల్లప్పజెట్టీగా పిలువబడుతుంటాడు. తన రాజు బొక్కసం నింపడం కోసం తాడిమర్రి సంస్థానానికి చెందిన యెల్లుట్లను దోచుకుంటాడు.
సిద్ధరామప్పనాయుడు మైసూరు నవాబు టిప్పుసుల్తానుకు రెండు సంవత్సరాలు ఖండినీరూకలు బాకీ పడినాడు. దానిని వసూలు చేసుకోవడానికి మైసూరు నవాబు తరఫున గుత్తి సుబేదార్ అనంతపురం సంస్థానంపై దాడికి దిగుతాడు. అతడితో చెరువులోపల్లె పరగణా కుదువ పెట్టడానికి, ఇరవై ఐదు వేల రూకలు చెల్లించడానికి ఒప్పందం కుదురుతుంది. ఐతే పద్నాలుగు వేల రూకలు మాత్రమే సర్దుబాటు కావడంతో గుత్తి సుబేదార్ కోపంతో కోటవాకిళ్లు, దివాణం వాకిళ్లు పడగొట్టి పోతాడు. తమ దొరకు జరిగిన అవమానానికి ఎల్లప్పజెట్టీ కృంగిపోతాడు. వానల కోసం వీరమంటపం ఎక్కడానికి శ్రీశైలం మల్లికార్జునస్వామికి మొక్కుకుంటాడు ఎల్లప్పజెట్టీ. గండకత్తెరతో తన శరీరంలోని అంగాలను ఆన్నింటిని కత్తిరించి మల్లికార్జునికి అర్పించి దేహ త్యాగం చేయడంతో నవల సమాప్తమౌతుంది.
ఈ కథతో పాటు ఎల్లప్పజెట్టీని తిరస్కరించి వివాహ బంధం నుండి బయటపడిన ఇమ్మడమ్మ, నాయకరాజుల సంప్రదాయాన్ని పుణికి పుచ్చుకున్న రాచవేశ్య పద్మసాని, ఇంగ్లీషు చదువులు చదివిన ఆమె కుమారుడు మన్నారుదాసు, కండబలం వున్నా కులం బలం లేక అన్యాయాన్ని ఎదురించలేని కంబళి శరభుడు, తండ్రి మరణానికి కారకుడైన వాడిపై ప్రతీకారం తీర్చుకునే హరియక్క, మతం ముసుగుతో లైంగిక దోపిడీకి పాల్పడే నాగప్ప ప్రగడ, ప్రజలలో చైతన్యం తెచ్చేందుకు ప్రయత్నించే గురవడు, తన కూతురి దుర్గతికి కారణమైన స్త్రీలోలుడు సిద్ధప్పనాయుడి పతనానికి ఎత్తులు వేసిన బయ్యన్నగారి అనంతయ్య శ్రేష్టి మొదలైనవారి కథలు ఉన్నాయి.

----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి- 87--4/1/23
ఉ//(పంచపాది)
జాలరి యింటజేరి సుధ జన్నపు గొంగకు నాలినయ్యినన్
ఆలముఁ బల్కెనుత్తరుడు నాలికి తేకువఁ, బ్రాహ్మడన్ననున్!
గేలికొనంగ కూర్దనముఁ క్షేమటనయ్యెను తేటతెల్లమున్!
జ్వాలియుఁ నచ్చజెప్పునిరు జాయల నాపగ వాదులాటలన్
మేలిమినిట్టి పొత్తమును మేటిగ వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో?

(సుధ=గంగ, జన్నపుగొంగ=శివుడు, ఆలము=అబద్దము, ఉత్తరుడు=శివుడు, తేకువ=భయము, బ్రాహ్మడు=నారదుడు, గేలికొను=పరిహసించు, కూర్దనము=ఆట, క్షేమ=పార్వతి, జ్వాలి=శివుడు, జాయ=భార్య, వాదులాట=కలహము,)

సరైన జవాబులు
కూచిమంచి తిమ్మకవి
శివలీలా విలాసము

శివలీలా విలాసము
మూడువందల యేబది ఎనిమిది పద్యములు రెండు ఆశ్వాసములలో కలిగిన శివలీలావిలాసము అనే పేరుగల ఈ కావ్యాన్ని కూచిమంచి తిమ్మకవి 31 రోజులలో రచించాడు. సుమారు సా.శ.1756 ప్రాంతాలలో రచింపబడ్డ ఈ చిన్నప్రబంధం 1921లో వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు & సన్స్, మద్రాసు వారిచే ప్రచురింపబడింది. ఈ కావ్యంలో కూచిమంచి తిమ్మన శివుని లీలలను వర్ణింపక గంగాశివుల పరిణయగాథను మాత్రం తెలిపాడు.

కథాసంగ్రహము
సృష్ట్యాదిలో బ్రహ్మ మొదట ఉదకము సృజించి, అందు తన వీర్యమును విడువగా అది అండమై అందు సకల చరాచర జగత్తు ఉద్భవించెను. మూషికాసురుడనే సురద్వేషి ఆ అండమునకు రంధ్రము చేయగా దానినుండి జలము లోపలికి ప్రవేశించి జగములను ముంచివేయ నారంభించెను. దానితో శంకరుడు జగశ్శాంతికై గంగను జటాజూటమున ధరించెను. గంగ అక్కడ నిలువలేక ఉప్పొంగెను. శ్రీమహావిష్ణువు మూషికాసురుని వధించి, అండబిలమును తన పదాంగుష్ఠమున కప్పివేసెను. ఆ సందునుండి కొంచెము జలము ప్రవహించుచుండెను. అట్లు ప్రవహిస్తున్న గంగ తనను మించిన వారు లేరని గర్వించగా శివుడు కోపముతో భూలోకమున మత్స్యకన్యవై జన్మించమని గంగను శపించెను. హరుని వీడి జీవించలేనని, కరుణించమని గంగ ప్రార్థించగా ఆ శివుడు భూలోకమున జన్మించిన గంగను తాను పరిణయమాడుదునని చెప్పెను. గంగ దాసకన్యా రూపముతో భూలోకమునకు వచ్చి సాగరతీరమున తాపసవృత్తి నవలంబించెను. ఒకరోజు శంఖదేవుడు అనే జాలరి ఆమెను చూచి తపస్సుకు కారణము తెలుసుకోగోరెను. గంగ తన శాపవృత్తాంతమును తెలిపి, తనను కూతురిగా స్వీకరించమని శంఖదేవుని కోరెను. సంతానరహితుడైన ఆ జాలరి ఆనందముతో అంగీకరించి, గంగను వెంటతీసుకొనిపోయి, తన భార్య చక్రమదేవికి అప్పజెప్పెను. నారదునివలన గంగాదేవి వృత్తాంతము తెలుసుకున్న శివుడు జంగమవేషధారియై భూలోకములోని శంఖదేవుని నివాసమైన ఏలూరు పట్టణములోని ఉద్యానవనమున ప్రవేశించెను. అదే సమయములో గంగాదేవి చెలికత్తెలతో అక్కడికి వచ్చెను. జంగమవేషధారి తనను వివాహమాడవలసినదిగా ఆమెను కోరెను. శివుని గుర్తించలేని గంగాదేవి అతడిని పరసతీలోలుడని నిందించి ఉద్యానవనము నుండి నిష్క్రమించెను. కాని గంగయు ఆ జంగమయ్యను వలసి విరహార్తితో ఉండెను. చెలులు నిదురపోతున్న సమయంలో ఆమె జంగమదేవర కొరకు ఏకాంతముగా ఉద్యానవనమునకు వెడలెను. ఆమెకు అక్కడ జంగమదేవర కనిపించలేదు. అందుచేత ఆమె విరహవేదన పడుచుండగా మేలుకొన్న చెలులు గంగను వెదకుతూ ఆమెను ఇంటికి తీసుకుని పోయి శంఖదేవునికి గంగా జంగమయ్యల ఉదంతము వినిపించిరి. జంగమదేవరను వలచుట తగదని శంఖదేవుడు తనయకు నచ్చజెప్ప జూచెను. ఆమె తాను జాహ్నవీగంగనని, జంగమదేవుడు ఆదిదేవుడైన శివుడని జనకునికి తెలిపి తాను అతడినే పరిణయమాడుదునని పలికెను. శంఖదేవుడు మిక్కిలి ఆనందము కలవాడై, జంగమయ్య నిజరూపములో దేవతా సమేతుడై వచ్చినచో గంగనొసగి వివాహము చేయుదునని పలికెను. గంగ నిర్మలాంతఃకరణమున శివుని ప్రార్థింపగా, ఆ దేవదేవుడు బ్రహ్మ విష్ణు మహేంద్రులతో, సమస్త దేవతలతో శంఖదేవునికి సాక్షాత్కరించెను. అంతట శంఖదేవుడు పరవశమున మహేశుని స్తోత్రము చేసి, యథావిథిగా గంగాపరమేశులకు పెళ్ళి చేసెను. కొన్ని దినముల తరువాత హరుడు గంగాసమేతుడై కైలాసముకు వచ్చెను. ఆ సమయమున నారదుడు పార్వతికి ఈ పరిణయగాథను వివరించి ఉండెను. పార్వతికి ఈ వృత్తాంతము తెలిసెనని శివుడు భయపడుతూ గంగను జడలలో దాచి ఏమి ఎరుగని వానివలె అంతఃపురమును వెడలెను. గంగాపరిణయము గురించి శైలసుత శివుడిని ప్రశ్నించగా తనకు తెలియదని అతడు సమాధానము చెప్పెను. పార్వతి సమాధానపడి పూర్వము వలె పతిపట్ల అనురాగము చూపుచుండెను. శివుడు కూడా అట్లె మెసల సాగెను. ఒకరోజు శివపార్వతులు పాచికలాడుచుండగా శివునకు ఓటమి సంభవించెను. పతి ఓటమికి పార్వతి కిలకిల నవ్వగా సహింపలేని గంగ శివుని జటాజూటము నుండి తొంగి చూచెను. గంగను గాంచిన పార్వతి శివుని నిందించెను. గంగ శివుని శిరమునుండి క్రిందకు దూకెను. సపత్నులిరువురు కొంతసేపు కలహించుకున్న తరువాత శివుడు తనను క్షమింపుమని శైలసుతను వేడుకుని, గంగాపార్వతులను సఖ్యముగా ఉండమని కోరి గంగాదేవికి ఉత్తమాంగమునను, పార్వతీదేవికి అర్ధాంగమునను స్థానమిచ్చెను.
-----------------------------------------

సాహిత్యగుమ్మడి- 88--5/1/23
ఉ//(పంచపాది)
రోగము నంటుకొన్ననది రోగులపాలిటఁ గాదనర్ధమున్
సాగును గ్రామదేవతకు సామికి మధ్యన వ్యాధి గాథగన్
రోగము కన్నమిన్న గిలి రోతది వీడుటె యుక్తమంచు నా
రోగుల క్షేమమెంచియొక త్రోవను చూపుచుమానవాళికిన్
బాగుగ నొక్కపొత్తమది వ్రాసిరి గొప్పగ నెవ్వరెద్దియో
 
సరైన జవాబులు
సయ్యద్ సలీం
కాలుతున్న పూలతోట

కాలుతున్న పూలతోట 2010లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందిన నవల. దీనిని సయ్యద్ సలీం రచించారు. "ఎయిడ్స్" ఇతివృత్తంతో తెలుగులోకి వచ్చిన తొలి నవల ఇది.
ప్రపంచాన్ని వణికిస్తున్న అతి పెద్ద సమస్యల్లో ఒకటి హెచ్.ఐ.వి/ఎయిడ్స్ ఈ వ్యాధి గురించిన సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్ల జరిగిన, జరుగుతున్న అనర్ధాలెన్నో. హెచ్ ఐ వి ఉందని తెలీగానే అది మరణ కారణమనుకుని ఆత్మహత్యలు చేసుకుంటున్నవాళ్ళూ, ఏ తప్పూ చేయకుండానే రక్త మార్పిడి సమయంలో హెచ్.ఐ.వి బారిన పడి నమాజ బహిష్కరణకు గురౌతున్న అభాగ్యులు, కూతురికి ఆ రాగం సోకిందని తెలికాక గర్భిణీ అన్న కనికరం కూడా లేకుండా వూరి బయట స్మకానంలో వదిలేసి వచ్చిన తల్లిదండ్రులు, ఓ విద్యార్థికి హెచ్.ఐ.వి ఉందన్న కారణంతో అతన్ని స్కూల్ నుంచి వెళ్ళగొట్టేదాకా ఉద్యమించిన మిగతా విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులు వంటి అంశాలు ఆయనను ఈ కథాంశంతో నవల రాయడానికి ప్రేరేపించిన అంకాలు.

కథాంశం
ఒక ఊరిలో ఒక స్వామీజీ ఊరి పొలిమేరలో మసూచి అమ్మవారిని కలవడం, ఆమెను ఈ ఊరివారికి ఏమీ చేయవద్దని హెచ్చరించడం, ఆమె నలుగురిని మాత్రమే తీసుకొని పోతానని మాట యివ్వడం, స్వామీజీ దేశాటనకు పోయి తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఆ ఊరిలో తొమ్మిది మంది మరణించడం, అమ్మవారిని కలసి ఎందుకిలా జరిగింది అని నిలదీయడం, ఆమె వ్యాధి కంటే భయం వల్ల మిగిలినవారు చనిపోయారని చెప్పడాన్ని ఒక కథలో తెలియజేసారు. ఈ నవలలో వ్యాధి సోకి మరణించేవారి కన్నా భయం వల్ల మరణించేవారే హెచ్చు అని తెలియజేసారు. భయం అనేది ఎన్ని రకాలుగా మనిషిని పీడిస్తుందో ఈ నవలలో చెప్పడానికి ప్రయత్నించారు.

ఈ నవల మొదట "నవ్య" వారపత్రికలో ధారావాహికంగా ప్రచురించబడి 2006లో పుస్తక రూపంలో వెలువడింది. శ్రీమతి శాంతకుమారి గారు ఈ నవలను "నయీ ఇమారత్ కె ఖండహర్"గా హిందీలో అనువదించారు. ఈ నవలో హెచ్. ఐ. వి/ఎయిడ్స్ రోగుల గౌరవప్రదంగా జీవించే హక్కు గురించి, వాళ్ళ విషయంలో సమాజం యొక్క నైతిక బాధ్యత గురించి, హెచ్ ఐ వి సోకిన పిల్ల ల చదువుకునే హక్కు గురించి చర్చించటం వల్ల ఈ అనువాదానికి 2009 వ సంవత్సరానికి నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ కమిషన్, న్యూఢిల్లీ వారి అవార్డు దక్కింది.ఈ నవలకు 2010 నంవత్సరానికి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది.
దీన్ని కన్నడ భాషలోకి జి. వీరభద్ర గౌడ గారు, మలయాళంలోకి శ్రీ ఎల్ ఆర్. స్వామి గారు, ఇంగ్లీష్ లోకి డా. జయలక్ష్మి గారు అనువదించారు.

----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి- 89--6/1/23.
మ.వి
కవులే లేరుగ నొక్కరన్నను తెలంగాణంబునందేయనన్
అవునా జూడని జూపెగా త్రిశతపంక్తైదుల్గవీశ్వర్లనున్
కవిగా హైందవ ధర్మ పర్వణిల నుక్కండుల్గొనత్యద్భుతన్
కవియై సాహితి లోకమందొక మయూఖంబే కనంగెవ్వరో?

సరైన జవాబు
1) సురవరం ప్రతాపరెడ్డి

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 1896 మే 28 న మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలోని ఇటిక్యాలపాడులో రంగమ్మ, నారాయణరెడ్డి దంపతులకు జన్మించాడు. ప్రతాపరెడ్డి తండ్రి చిన్నతనం లోనే మరణించారు. అతను చిన్నాన్న రామకృష్ణారెడ్డి వద్ద పెరిగి ఎబియం మిషనరీ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్యను హైదరాబాద్‌ నిజాం కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్‌, మద్రాస్‌ ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో బి.ఎ. చదివాడు. 1916లో మరదలు పద్మావతిని వివాహం చేసుకున్నాడు. సంతానం పదిమందికాగా, ఇద్దరు కుమారులు విగతజీవులు. నలుగురు కుమారులు, నలుగురుపుత్రికల సంతానం. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తన చదువు పూర్తికాగానే హైదరాబాద్‌ కొత్వాల్‌గా వున్న రాజబహదుర్‌ వేంకట్రామిరెడ్డి ఆధ్వర్యంలోని రెడ్డి హాస్టల్‌కు అతను కోరికపై వచ్చాడు. ఇక్కడ అతను పనిచేసిన దశాబ్ది కాలంలో రెడ్డి హాస్టల్‌ నిర్వహణను ఒక విద్యాలయంగా తీర్చిదిద్దాడు. సురవరం రచించిన గ్రంథాలలో "గోల్కొండ కవుల సంచిక" ప్రఖ్యాతి చెందినది. నిజాం రాష్ట్రంలో కవులు పూజ్యులు అనే నిందావాక్యాన్ని సవాలుగా తీసుకొని 350 కవులకు చెందిన రచనలు, జీవితాలతో కూడిన గ్రంథాన్ని ప్రచురించి గ్రంథరూపంలోనే సమాధానమిచ్చిన వైతాళికుడు ప్రతాపరెడ్డి. ఇందులో అత్యధికంగా పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన 87 కవుల వివరాలున్నాయి. ప్రతాపరెడ్డి భావుకుడైన రచయిత. కవితలు, కథలు, వ్యాసాలు రచించిండు. అతను రాసిన ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్రకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించడమే కాకుండా ఆంధ్ర పండిత విమర్శకుల ప్రశంస పొందింది. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి కథలు నిజాం కాలం నాటి ప్రజల జీవితాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా చిత్రించినయి. హైందవ ధర్మ వీరులు, హిందువుల పండుగలు, రామాయణ కాలం నాటి విశేషాలు మొదలైన ఇతర గ్రంథాలను రచించిండు. భక్త తుకారాం, ఉచ్ఛల విషాదము అనే నాటకాలు రాసాడు. ఇతను రాసిన కథలు మొగలాయీ కథలు పేరుతో రెండు భాగాలుగా వెలువడ్డాయి. వీటిని అణా గ్రంథమాల 1940లో అచ్చువేసింది. రాజకీయ సాంఘిక ఉద్యమంగా సంచలనం కలిగించిన ఆంధ్రమహాసభ మొట్టమొదటి అధ్యక్షుడు ప్రతాపరెడ్డి.

1926లో అతను నెలకొల్పిన గోలకొండ పత్రిక తెలంగాణ సాంస్కృతిక గమనంలో మైలురాయి. గోలకొండ పత్రిక సంపాదకీయాలు నిజాం ప్రభుత్వాన్ని సూటిగా ప్రశ్నించినయి. నిజాం ఆగ్రహించి సంపాదకీయాలు సమాచార శాఖ అనుమతితోనే ప్రచురించాలని నిబంధన పెట్టిండు. దాన్ని తిప్పికొడుతూ ప్రతాప రెడ్డి ప్రపంచ మేధావుల సూక్తులను సేకరించి సంపాదకీయానికి బదులుగా ప్రచురించిండు. అది మరింత సమస్యగా ఆనాటి ప్రభుత్వం భావించింది.

తెలంగాణలో కవులే లేరని ఒక ఆంధ్ర పండితుడు ఎగతాళి చేస్తే దానికి దీటుగా 350 మంది కవుల రచనలతో గోలకొండ కవుల సంచిక అనే సంకలనాన్ని 1934లో ప్రచురించి తిరుగులేని సమాధానం చెప్పాడు. ఆ సంచిక ఇప్పటికీ అపురూపమైనది. తెలంగాణాలో గ్రంథాలయోద్యమంలో ప్రతాపరెడ్డి ప్రముఖపాత్ర వహించాడు. 1942లో ఆంధ్ర గ్రంథాలయ మహాసభకు అధ్యక్షత వహించాడు. 1943లో ఖమ్మంలో జరిగిన గ్రంథాలయ మహాసభకు, 1944లో జరిగిన ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తుకు అతనే అధ్యక్షుడు.

1951లో ప్రజావాణి అనే పత్రికను ప్రారంభించాడు. 1952లో హైదరాబాదు రాష్ట్రానికి జరిగిన మొదటి ఎన్నికలలో కాంగ్రెసు పార్టీ తరపున వనపర్తి నియోజకవర్గం నుండి శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. న్యాయవాదిగా అతను జీవితం ప్రారంభించి, రచయితగా, కార్యకర్తగా, సంపాదకుడుగా జీవితం సాగించి తెలంగాణ ప్రజల హృదయాలలో ముద్రవేసుకున్నాడు. 1953 ఆగష్టు 25న అతను దివంగతుడైనాడు.
----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి- 90--7/1/23.
ఉ//-
మ్రొక్కిన గాననొల్లనొక ముంజికుఁ గాంచియు మార్గమధ్యమున్
అక్కయు చెల్లి మధ్యనొక యాడిక నేర్పడ వింతగొల్పుచున్
అక్కను గెల్చనంతరజ యాతని చేగొని యంపచూడగన్
చిక్కులు నేర్పడాతనికి శ్రీపతి గాయును కష్టకాలమున్
మక్కువ నిట్టిపొత్తమును మంచిగ వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాబులు
వైజయంతీ విలాసము
సారంగు తమయ్య

భూమిక
ఈవై జయంతీవిలాసమునకు విప్రనారాయణ చరిత్ర మనియుఁ బేరుగలేదు. ఇందలి కథానాయకుఁడు వైష్ణవబ్రహ్మ చారి. ఈతఁడు కావేరియొడ్డున నుండెడి శ్రీ రంగములో నుండువాఁడు, తనతోటలోని తులసిని పూలను మాలలుగా ఁ గూర్చి స్వామికి సమర్పించుచుండుటయు నందు మాధుకరము చేసి జీవించుచుండుటయు నీతనివృత్తి. మధురవాణి, దేవీ దేవి యను నిద్దఱు వేళ్య లోకనాఁ డాతోట దరినుండిపోవుచు నిష్టాగరిష్టుండైన మనకథానాయకునింజూచి భ క్తితో మ్రొక్కుటయు నాతఁడేమియు ననక యూరకుం డుటయు నందుకై దేవదేవి “మన మ్రొక్కు నందుకొని దీవింపక మోము పంచుకొనిపోవుచున్నాఁడే వీని కేల మ్రొక్కితిమి" అని విసువుటయు అక్కయగు మధురవాణి యాతని వైరాగ్యము స్వామిభక్తి మొదలగువానిని గొంత కొనియాడుటయు దేవదేవి వీనిని విటశిఖామణినిఁ గాఁ జేయవచ్చుననియు మధుర వాణి చేయుటకు సాధ్యపడఁడనియు నట్లు చేయ లేనిచో 'నేను ”వేశ్యావృత్తి వదలుకొని నీకు దాసినగుదునని దేవదేవియు, నట్లు చేయఁ గలిగితివేని నీకు శిష్యురాలు నగుదు నని మధురవాణియుఁ బ్రతిజ్ఞులు పట్టుటయు దేవదేవి వేశ్యా వేషము వదలి భక్తురాలివేషము ధరించి యాతనియొద్దకుఁ బోయివిర క్తినొందినదానివలె నటించి తనవృత్తిని నిందించుచు నావటుని సేవించి సేవించి తుదకాతనిచిత్తమును స్వాయత్తము చేసికొని మెల్లమెల్లఁగాఁ దనయింటికిఁ దెచ్చి విటులకు జరుగు మర్యాద లన్నియుఁ జేయించి తనప్రతినను నెరవేర్చుకొని చల్లచల్లఁగాఁ తన తల్లిచే నిల్లు వెళ్ళఁ గొట్టించుటయు నాతఁడు ధీనమానసుఁ డై దుఃఖించుచుండ, స్వామి శిష్య వేషమున బంగరు గిన్నె దెచ్చి యిచ్చిన మరల నాతని రప్పించుటయు నింతట రాజభటులు పట్టుకొనుటయు పట్టిన విటుని శిక్షింపఁ బోఁగా భగవంతుఁడు ప్రత్యక్షమై తప్పించి యచ్చట వైష్ణవులచే బ్రహ్మరథంబు పట్టించుటయు మొదలు గాఁగలకథ మనోహరముగా నాలు గాశ్వాసములలో వర్ణింపఁ బడినది.

ఇట్టి మృదుమధుర ప్రబంధమును వ్రాసినకవి సారంగు తమయ్య.ఈతఁడు భారద్వాజసగోత్రుఁడు. ఆపస్తంబసూత్రుఁడు, నియోగి బ్రాహ్మణుఁడు. ఇంటిపేరు సారంగు వారు. ఈతనితాత తాత నారంగధరుఁడు. వాని భార్య గంగమ్మ. తాతతండ్రి గిరి మంత్రి. వాని భార్య చంద్రమ్మ. తాత తమ్మన్న వాని భార్య తిమ్మాయమ్మ. తండ్రి నరసయ్య. పెదతండ్రి గిరిమంత్రి. తల్లి అక్కమ. అనంతన్న, వెంకటాద్రి సహోదరులు. ఈతని గురువు కందాళ అప్పలాచార్యులు. ఇక్కవి మహమ్మదుశాహి గోలకొండ నేలు కాలములో గొప్ప నైశ్వర్యము ననుభవించుచు గోలకొండలోనే కరణీకము చేయుచున్నట్లు పీఠికవలనఁ దెలి యుచున్నది. ఈ గ్రంథమును శ్రీ రామున కంకితము చేసెను. ఈగ్రంథము చదువు వారి కేమి వినువారి కేమి యింకను జదువ వలయుననియు విన వలయుననియు నుండక మానదు.
--------------------------------------

వేడుక గొప్పగా జరుపు విధ్వును జిమ్ముచు  కాలకమ్మునన్!

సాహిత్యగుమ్మడి- 91--8/1/23.
ఉ//
వీడియు రాణిఁ రాజ్యమును విట్పతి రంజిలి బ్రేయసింటనే
పోడిమిఁ వ్రాసెనాతడొక పొత్తముఁ నచ్చట నింపుగూర్చుచున్!
కూలగ రాజ్యపాలనముఁ గోరగ రాణియు సాయమించుకన్
కూలును వాణినంతమున కూర్పరులెవ్వరు? పుస్తిలెవ్వియో?

వాణిని=ఆటగత్తె (నర్తకి)
సరైన జవాబు
1)  Dr. నటరాజ రామకృష్ణ,1) డా; సి నారాయణ రెడ్డి
2) రుద్ర గణిక 2) కర్పూర వసంతరాయలు,

సా.శ 1386 నుండి 1402 వరకు కొండవీడును రాజధానిగా చేసుకొని అంధ్రదేశాన్ని పాలించిన ప్రభువు కుమారగిరి రెడ్డి. కుమారగిరి రెడ్డి ఆస్థాన నర్తకి లకుమ; ఈ లకుమా ప్రభువుల ప్రణయగీతమే ఈ కావ్యం.

కుమారగిరి రెడ్డి ప్రతి సంవత్సరం 9 రోజులు వసంతోత్సవాలు నిర్వహిస్తుండేవాడు. పంజాబు నుండి కర్పూరాన్ని, గోవా నుండి కుంకుమ ద్రవ్యాలను తెప్పించి ఆ 9 రోజులు జనంపై వెదజల్లుతుండేవాడట. అందుకే అతనిని కర్పూర వసంతరాయలుగా పిలిచేవారు. కుమారగిరి రెడ్డి స్వయంగా పండితుడు, కవి. ఇతడు 'వసంతరాజీయ్యము' అనే నాట్యశాస్త్ర గ్రంథాన్ని వ్రాశాడు.

రాజ్య భారాన్ని తన మంత్రి, బావ అయిన కాటయ వేమారెడ్డి పై మోపి, సంగీత, నాట్య, వినోదాలతో కాలాన్ని కర్పూరం వలె వెలిగించాడు. కుమారగిరి, లకుమ నాట్యానికి, ఆమె లావణ్యానికి దాసుడు అవుతాడు. రాజ్యాన్ని, రాణిని విస్మరిస్తాడు. రాజ్య పరిరక్షణ కోసం రాణి లకుమను అర్థిస్తుంది. లకుమ ప్రాణత్యాగం తో ఈ కావ్యం ముగుస్తుంది. సినారె గారు అద్భుతమైన పదజాలముతో శృంగార వీర రసమాధుర్యముతో  ప్రేయసీ ప్రేమికుల హృదయాంతరంగములను, ప్రభువుకు ప్రజలకు నడుమ ఉండే సంబంధములు, మున్నగు అనేక అంశములను స్పృజిస్తూ మాత్రాగణ ఛందస్సు లో వ్రాసిన గేయకావ్యమిది. రెడ్డి రాజుల చరిత్రకు ప్రాణం పోసిన మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మకు అంకితమిచ్చాడు నారాయణ రెడ్డి. ఈ కావ్యాన్ని నారాయణరెడ్డి స్వయంగా ఆలపించారు కూడా.

----------------------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి- 92--9/1/23.
ఉ//(షట్పది)
చక్కగ జాలకైతలది సంచయనంబిది జిన్నికైతలే
బెక్కుగ మానవున్సహజ వేదనఁ నంతముఁ జావులేదనిన్
అక్కర కొచ్చుపాటయట యాదినపూర్ణ  పిపాస బువ్వులున్
జక్కిలిగింతలేనడుమ శ్రావణ లక్ష్మియు సోదిసానియున్
మక్కువఁ బ్రేమ మృత్యువును మల్లెల నూక్తము నంతమందునన్
ఉక్కిరి బిక్కిరేచదువ నుత్తమమియ్యది నెవ్వరెద్దియో

సరైన జవాబులు
ఆలూరు బైరాగి
ఆగమ గీతి

బైరాగి వ్రాసిన "ఆగమ గీతి" కి కేంద్రసాహిత్య అకాడమి పురస్కారము లభించినది. ఇది 99 వారి సొంత కవితలు మరియు, 32 వివిద భారతీయ భాషలనుండి ఇతరదేశ భాషలనుండి అనువదించబడిన కవితలతో కూర్పు చేయబడినది, వారి 99 సొంత కవితలలో చివరికవిత 'నాకు చావులేదు.' (2పా జావు లేదనిన్) మొదటి కవిత 'ఆగమ గీతి' (మూడవపాదములో 'ఒచ్చుపాట')అపూర్ణ, , పువ్వులు, శ్రావణ లక్ష్మి, ప్రేమ మృత్యువు, మల్లెపూలు, వారికవితలలోవి. పిపాస, సోదిసాని అనువాద కవితలలోవి.

బైరాగి చౌదరి , తెనాలి తాలూకాలోని ఐతానగరంలో 1925, నవంబర్ 5వ తేదీన ఆలూరి వెంకట్రాయుడు,సరస్వతి దంపతులకు మధ్య తరగతి రైతు కుటుంబంలో జన్మించాడు. బైరాగి రెండవ తరగతి వరకే తెలుగులో చదువుకున్నాడు. ఆయన తండ్రి దేశ భక్తుడు. తండ్రి హిందీ చదవమని ప్రోత్సహించడంతో 1935 ప్రాంతాల్లో యలమంచిలి వెంకటప్పయ్య స్థాపించిన హిందీ పాఠశాలలో చేరారు. పదమూడో ఏట హిందీలో ఉన్నత విద్యనభ్యసించడానికి ఆయన ఉత్తరాది వెళ్లారు. పదిహేనో ఏట ఆయన హిందీలో కవితలు రాసి కవి సమ్మేళనాల్లో పాల్గొన్నారు. తన కవితా వ్యాసంగపు తొలినాళ్లలోనే పలాయన్ అనే పేరుతో హిందీ కవితా సంకలనం ప్రచురించారు.

బైరాగి తండ్రి అడుగు జాడలలో 1942 క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంలో పాల్గోన్నారు. ఆ తరువాత ఎం.ఎన్.రాయ్ నెలకొల్పిన ర్యాడికల్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీకే అంకితమయ్యారు. స్వతహాగా ఇంగ్లీషు నేర్చుకొని ఇంగ్లీషులో మంచి ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. 1946లో గుంటూరు జిల్లా ప్రత్తిపాడు హైస్కూల్లో హిందీ ఉపాధ్యాయుడుగా చేరారు.

బైరాగి బహుభాషా కోవిదుడు. వీరికి తెలుగు,హిందీ, ఇంగ్లీషు భాషలతో పాటు బెంగాలి, ఉర్డు భాషలలో కూడా ప్రవేశం ఉంది. బైరాగి పినతండ్రి, చందమామ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన చక్రపాణి (ఆలూరు వెంకట సుబ్బారావు) హిందీ చందమామకు సంపాదకత్వం వహించమని కోరడంతో మకాం మద్రాసుకు మార్చారు. హిందీ చందమామ లో పిల్లల కొరకు చిట్టి పొట్టి కవితలు, కధలు రాసారు. తొలినుంచీ స్వేచ్ఛాజీవి అయిన బైరాగి చందమామలో కొనసాగలేక బయటకు వెళ్లిపోయారు.

తెలుగులో బైరాగి మొదటి కవితా సంకలనం చీకటి నీడలు ప్రచురించారు. నూతిలో గొంతుకలు, దివ్యభవనం కథా సంపుటిని ప్రచురించారు. బైరాగి రచనలలో కెల్లా నూతిలో గొంతుకలు ఆయన ఉత్కృష్ట రచన.

బైరాగి స్వతంత్ర భావాలుగల వ్యక్తి. ఆయన తన పంథా మార్చుకోవాలని ఎవరైనా సలహాలు ఇచ్చినా నవ్వి ఊరుకొనేవారే తప్ప తన భావాలను మార్చుకునేవారు కాదు. చాలా నిరాడంబరంగా జీవించారు.
---------------------------------------------------------
సాహిత్య గుమ్మడి..93--10/1/23.
ఉ//
ఆద్యముఁ విశ్వమేర్పడుట నందున మేలగు దేశదేశముల్
సద్యముఁ నెప్పుడైననట సాగెడి యాంత్రిక జీవనంబులన్
తధ్యము హీనకార్యములు, దాగిన మానవ దాష్టికంబులన్
బాధ్యత నెంచుమంచికని వ్రాసిరి గొప్పగ నెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాలు
1) శ్రీ గరికపాటి నరసింహా రావు
2) సాగర ఘోష

(మొదటిపాదము వివరణ:-సూర్య చంద్రులతోపాటుగా సాగరము, భూమిని చూపుచూ భూమిపైన మానవ వికాసము భారతీయ నాగరికత, ఐరోపాలో మార్పులు,(పేజి-170)వలసదేశాల వేట,,(పేజి-164)అమెరికా స్వాతంత్ర్య సమరం,,(పేజి-207) ఫ్రెంచ్ విప్లవం,,(పేజి-180)రష్యా విప్లవం,,(పేజి-214)చైనా విప్లవం,,(పేజి-216) నెల్సన్ మండేలా,,(పేజి-261) గల్ఫ్ యుద్ధం , ,(పేజి-248) కమ్యునిజం పతనము,,(పేజి-252)మొదలైనవి స్పృజించి వివిధ దేశములను కూడా చూపారు కవి.

రెండవ పాదము వివరణ:- వ్యవసాయము-పరిశ్రమలు,,(పేజి-268), చిన్నదేశాలు-పెద్ద అభివృద్ధి,,(పేజి-287) శాస్త్రీయ విజ్ఞానము,(పేజి-289)వైజ్ఞానికావిష్కరణలు,,(పేజి-292) మున్నగు వాటిద్వారా మనిషి యంత్రములతో మమేకమైన విధము చూపారు.

మూడవ పాదము వివరణ:- సముద్ర కాలుష్యము,,(పేజి-350) మంటలలో మహీతలము,(పేజి-358) మందుపాతరలు,,(పేజి-362) నదులు కాలుష్యము,,(పేజి-378) వ్యవసాయం కాలుష్యము,,(పేజి-390) పరిశ్రమలు కాలుష్యము,,(పేజి-395)పట్టణాలు కాలుష్యము, (పేజి-405) మున్నగు వాటిద్వారా మానవుని దుష్టతను, స్వార్దపూరిత జీవనాన్ని ఎత్తిచూపారు కవి

నాలుగవ పాదము వివరణ:- పరిష్కారము,,(పేజి-413) పరోపకారము,,(పేజి-422) ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్,,(పేజి-424) మదర్ థెరిస్సా,,(పేజి-425) బాబా ఆమ్టే,(పేజి-428) వసుదైక కుటుంబం,(పేజి-440) మొదలైన వాటిద్వారా మంచిని యెంచవలసిన ఆవశ్యకతను చూపారు కవి.  వారు బ్రహ్మశ్రీ గరికపాటి నరసింహా రావు గారు. పొత్తము 'సాగర ఘోష'

"సాగర ఘోష"
ఈ గ్రంథాన్ని కవి, పది ప్రధానమైన అధ్యాయాలుగా విభజించాడు. అధ్యాయానికి "అంతరంగం" అని పేరు పెట్టాడు. తరంగం అంతరంగమే ఈ కావ్యం అని భావస్ఫోరకంగా ఉంది. ఆ అధ్యాయాల పేర్లు ప్రథమాంతరంగం, ద్వితీయాంతరంగం, తృతీయాంతరంగం,.. ఇలా నవమాంతరంగం వరకు ఉంటాయి. పదో అంతరంగాన్ని చివరి అంతరంగంగా సూచిస్తూ పరమాంతరంగం అని పేరు పెట్టాడు. ఒక్కో అంతరంగం లోనూ 108 పద్యాలుంటాయి. మొత్తం 1080 పద్యాలు. వీటన్నిటికీ ముందు కవి స్వీయాంతరంగం వస్తుంది. ఈ కావ్యాన్ని ఎలా రాసాడు, తన అనుభవాలేంటి అనేది వివరిస్తుంది అది. దానికి "ఆవిష్కరణ" అనే పేరు పెట్టాడు. ఈ ఆవిష్కరణలో ఉన్న 36 పద్యాలను కలిపితే కావ్యం లోని మొత్తం పద్యాలు వెయ్యి నూటపదహారు (1116). ఈ కావ్యాన్ని రాసిన అనుభవాన్ని వివరిస్తూ ఒక పద్యంలో కవి, "వేయి పద్యములల్లిన విసుగు రాదు" అంటాడు.

"ప్రధానంగా ఇది పర్యావరణ పద్యకావ్యం. మనిషి భౌతిక పరిసరాలు అందంగానూ, ఆనందదాయకంగానూ తీర్చిదిద్దుకోవాలని, మనసులో స్వార్థాన్ని తగ్గించుకొని, పరమార్థం గురించి ఆలోచించాలని తెలియజెప్పే కావ్యం ఇది. ఆదిశంకరాచార్యుని అద్వైత సిద్ధాంత నేపథ్యంలో అన్ని దేశాల సాంస్కృతిక చరిత్రను పరిశీలించి, విశ్లేషించిన కావ్యం." హైదరాబాదు లోని త్యాగరాయ గానసభలో జరిగిన కార్యక్రమంలో గరికిపాటి నరసింహారావు ఈ పద్యగానం చేసాడు. దీన్ని ప్రవచనం.కామ్‌లో వినవచ్చు.

ప్రపంచ చరిత్రలోని పౌరాణిక, చారిత్రక, మత, తాత్విక, వైజ్ఞానిక, సాంఘిక, సాహిత్య, సాంస్కృతిక విషయాలను భారతీయ తాత్విక చింతనా నేపథ్యంలో వర్ణించే పుస్తకం ‘సాగరఘోష’. ‘సాగరఘోష’ గురించి కవి - అంతరంగం సంక్షిప్తంగా ఇది. ‘ఇది విశ్వకావ్యం. భూమి చరిత్రే ఈ కావ్యంలోని ఇతివృత్తం. మానవుడే దీనిలో నాయకుడు. ఇది మనిషి కథ. కోట్ల ఏళ్ల నాటి భూమి పుట్టుక నుంచి నిన్న మొన్నటి ఘట్టాల వరకు ఇంచుమించుగా మానవుని మహాప్రస్థానంలోని అన్ని సంఘటనలు ఈ కావ్యంలో చోటు చేసుకున్నాయి.  వృత్తాలు పాతవే అయినా, ఇతివృత్తాలు కొత్తవి. ఒకానొక ఫ్రౌడవయస్కుడైన కవి సాగరతీరంలో కూర్చొని, సముద్రాన్ని వర్ణిస్తూ తన్మయస్థితిలో ఉంటాడు. కెరటం చెప్పిన మానవుని జీవిత కథే ఈ సాగరఘోష. ప్రపంచ దేశాల సాంస్కృతిక చరిత్రను భారతీయ తాత్తివ్వక చింతనా నేపథ్యంలో వర్ణించే ఈ కావ్యరచన మంచి కోసం, మార్పుకోసం...మనిషికోసం..’ అంటారు కవివర్యులు
-----------------------------------------------------------
ఆడది కాపుగాయుతన యాత్మను వీడియు నర్ధరాత్రమున్

సాహిత్యగుమ్మడి- 94--11/1/23.
ఉ//
వీడక నీమమెప్పుడును పేరుకు జూచును నాయకుండునున్
వాడిరి బెక్కుగా గొనియు వర్ణన లిందున పైనమందునన్
వీడగ ప్రాణమొక్కరట పీధము నిచ్చియు నర్ధరాత్రమున్
ఆడగ నొక్కరేబ్రకృతి యాటకు వేదన చెందునాతడున్
పోడిమిఁ దెల్పరే బుధులు పొత్తముఁ, ముఖ్యునిఁ, వ్రాసినాతనిన్

సరైన జవాబులు
1) గాలివాన
2) రావుగారు
3) పాలగుమ్మి పద్మరాజు

పాలగుమ్మి పద్మరాజు, ప్రముఖ తెలుగు రచయిత,కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత, ప్రపంచ కథానికల పోటీలో రెండో బహుమతి పొందిన 'గాలివాన' కథా రచయిత. హేతువాది.
పాలగుమ్మి పద్మరాజు జూన్ 24, 1915 న పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా అత్తిలి మండలములోని తిరుపతిపురంలో జన్మించాడు. ఈయన 1939 నుండి 1952 వరకు కాకినాడ లోని పీ.ఆర్.ప్రభుత్వ కళాశాలలో సైన్సు లెక్చరర్‌గా పనిచేశాడు. ఫిబ్రవరి 17, 1983 తేదీన స్వర్గస్తులైనారు. తన జీవిత కాలములో ఈయన 60 కథలు, ఎనిమిది నవలలు, ముప్పై కవితలు ఇంకా ఎన్నెన్నో నాటికలు, నాటకాలు రచించాడు. ఈయన వ్రాసిన 60 కథలు గాలివాన, పడవ ప్రయాణం, ఎదురుచూసిన ముహూర్తం అనే మూడు సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి.  ఈయన ఎన్నో కథలు వ్రాసినా వాటిలో బాగా పేరుతెచ్చిన కథ గాలివాన. ఈ కథ 1952లో న్యూయార్క్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్ నిర్వహించిన ప్రపంచ కథల పోటీలో రెండవ బహుమతిని గెలుచుకుంది. మొత్తం 23 దేశాల నుండి 59 కథలు ఎంపికయిన ఈ పోటీలో భారత్ నుండి మూడు కథలు ఎంపికయ్యాయి. గాలివాన ప్రపంచములోని అనేక భాషాలలోకి అనువదించబడింది. ఈ విధముగా తెలుగు కథను ప్రపంచ సాహితీ పటములో నిలిపిన ఘనత ఈయనకే దక్కినది. గాలివాన కథ  న్యూయార్క్ హెరాల్డ్ ట్రిబ్యూన్ పురస్కారం పొందినాక ప్రపంచంలోని పలు భాషల్లోకి కథ అనువాదమైంది.
1949లో పద్మరాజు భీమవరంలో ఉండగా విపరీతమైన గాలివాన వచ్చి ఆయన నివాసం ఉంటున్న ఇల్లు కూలిపోయింది. ఇంట్లో ఉందామా, బయటకు పారిపోదామా అని ఊగిసలాడుతూన్న సమయంలో పద్మరాజు బయటకి రావడం, భార్య ఇంట్లోనే ఉండిపోవడంతో ఇల్లు ఆమెపై కూలిపోయింది. కాపాడేందుకు వచ్చిన ఆయన విద్యార్థుల సహాయంతో ఆమెను బయటకు తీసుకువచ్చారు. చివరకు ఆమె బతికిందో లేదో, బ్రతికేవుంటే బతుకుతుందో బతకదో కూడా తెల్లారేవరకూ తెలియని దుస్థితిలో ఆ రాత్రి గడపాల్సివచ్చింది. ఆమె శరీరమంతా గాయాలతో చాన్నాళ్ళు కోలుకోలేని స్థితిలోకి వెళ్లారు. ఈ దుర్భరమైన అనుభవం నుంచే కథలోని గాలివాన చిత్రణ, గాలివాన రాత్రి ప్రధాన పాత్ర పొందిన వేదన, భయం వంటివాటి చిత్రణను స్వయంగా తన జీవితం నుంచే స్వీకరించివుండొచ్చని సాహిత్యకారుడు, పాత్రికేయుడు నరిశెట్టి ఇన్నయ్య పేర్కొన్నారు.
ఇతివృత్తం
కథలోని ప్రధాన పాత్రల్లో ఒకటి రావుగారి పాత్ర. ఆయన సంఘంలో గౌరవమర్యాదలు, పేరుప్రతిష్టలు కలిగినవారు. వకీలుగా పనిచేసి కొడుకు వకీలు పరీక్షలు నెగ్గాకా తన ప్రాక్టీసును అతనికి అప్పగించి విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నవారు ఆయన. ఆయన జీవితంలో ప్రతీ విషయంపైనా ఒక నియమాన్ని ఏర్పరుచుకుని అందుకు అనుగుణంగా జీవిస్తూంటారు. కుటుంబంలోని ప్రతివారినీ తన క్రమశిక్షణకు అనుగుణంగా నడుపుతూంటారు, చివరకు కూతుళ్ళ తలకట్టు ఎలావుండాలో కూడా రావుగారే నిర్ణయించేది. తత్త్వవేత్తగా తనను తాను భావించుకునే రావుగారికి ఉపన్యాసాలపై ఆసక్తి ఎక్కువ. దానితో వివిధ సంస్థల ఆహ్వానాల మేరకు "సత్వము-తత్త్వము", "ప్రకృతి-పరిష్కృతి" లాంటి పేర్లతో ఉపన్యాసాలు ఇస్తూంటారు.(అయితే శీర్షికలను విషయాన్ని బట్టి కాకుండా శబ్దాలంకారాలపై మోజుతో నిర్ణయించుకుంటూంటారని వారి స్నేహితుల వేళాకోళం) కథ ప్రారంభమయ్యే సమయానికి ఆయన ఆస్తిక సమాజం వారి ఆహ్వానం మేరకు "సామ్యవాదము-రమ్య రసామోదము" అన్న అంశంపై ప్రసంగించేందుకు రైలు ప్రయాణంలో ఉంటారు. వారున్న బెర్తుల వద్దకు అడుక్కునేందుకు వచ్చిన బిచ్చగత్తెను అసహ్యించుంటారు. అయితే ఆ రాత్రి మెల్లగా ప్రారంభమైన వాన అత్యంత తీవ్రమైపోతుంది. తాను దిగాల్సిన స్టేషన్లో బెడ్డింగు, సామాన్లతో సహా రావుగారు దిగుతారు. అయితే ఆ తీవ్రమైన గాలివానలో, రైల్వేస్టేషన్లో తాను అసహ్యించుకున్న బిచ్చగత్తెతో పాటుగా చిక్కుకుంటారు. అంతటి వేదాంతి అయిన రావుగారు ఆ స్టేషన్లో గాలివాన బీభత్సానికి భయపడిపోతారు. అయితే జరుగుతున్న క్షణంతోనే తప్ప గడిచిన గతంతోగాని రానున్న భవిష్యత్తులతోగాని ఏ సంబంధం పెట్టుకోని 30ఏళ్ళ బిచ్చగత్తె మాత్రం ధైర్యంగా ఉంటుంది. అతనికి చలివేస్తుంటే తన చుట్టూ చేతులు వేసుకొమ్మంటుంది, ధైర్యం చెప్తుంది. ఆ రాత్రి ప్రాణాలు కాపాడుతుంది. అయితే తెల్లవారేసరికి ఆమెకి ఏమైంది, తద్వారా తన జీవితంలో ఇన్నాళ్ళూ కాపాడుకుంటూ వచ్చిన విలువలు, నమ్మకాలు, తాత్త్వికత, ధర్మం వంటివన్నిటినీ రావుగారు ఎలా పునర్నిర్వచించుకున్నారు అన్నది కథాంతాన్ని బట్టి తెలుస్తుంది.
వర్ణనలు విస్తారంగా ఉండే ఈ కథలో అవన్నిటినీ కథాగమనానికి, పాత్రచిత్రణకు వినియోగించుకున్నారు. రైల్లో ప్రయాణికుల వివరాలు, వర్ణనలను ప్రధానపాత్ర అయిన రావుగారి మనస్తత్వ చిత్రీకరణ కోసం వినియోగించుకున్నారు. ఆయన దృక్పథాన్ని, దృక్కోణాన్ని వివరించేందుకు ఆ వర్ణనలన్నీ పనికివచ్చాయి. బిచ్చగత్తె మరణించినప్పుడు 'తుఫానులో సముద్రంలాగా ఆవేదనతో పొంగి పొరలింది. తనకు జీవితంలో మిగిలిన ఒక్క ఆనందమూ శాశ్వతంగా పోయినట్టు ఆయనకు అనిపించింది.' వంటి వాక్యాలతో వర్ణించారు. ఇక గాలివాన బీభత్సాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టు చూపించారు.
---------------------------------------------------------

మేతకు బోవుదారులకు మేలగు నామముఁ బెట్టిగొప్పగా
సాహిత్యగుమ్మడి -95--12/1/23.
ఉ//
రైతుసమాంతరంబుగ విరాజిలు వారల నెంచిజూపుచున్
రాతిరి భానువంతటయు రట్టడి నెంచియు నేకచిత్తమున్
కూతలు, కుంటలెక్కడనిఁ, గూటికి తిప్పలు కూడియుండుటన్
పోతను బోసినట్టులుగ ముద్దుగ వ్రాసిరి యెద్దియెవ్వరో?

సరైన జవాబులు
కొండపొలం
సున్నపురెడ్డి వెంకట రామిరెడ్డి

సున్నపురెడ్డి వెంకట రామిరెడ్డి 1963, ఫిబ్రవరి 16వ తేదీన సన్నపురెడ్డి చెన్నమ్మ, లక్ష్మిరెడ్డి దంపతులకు కడప జిల్లా, కాశినాయన మండలం బాలరాజుపల్లె గ్రామములో ఒక సామాన్య రైతు కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతడు బి.ఎస్సీ, బి.ఈడీ. చదివాడు. 1989నుండి పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేస్తున్నాడు. 1987 నుండి కథలు, నవలలు, కవితలు వ్రాస్తున్నాడు. ఇతడి నవల "చినుకుల సవ్వడి" ఇంగ్లీషు భాషలోనికి అనువదించబడింది. కొన్ని కథలు హిందీ, కన్నడ, ఒరియా భాషలలోకి అనువదించబడ్డాయి. ఇతని రచనలపై శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాయం, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం, ద్రావిడ విశ్వవిద్యాలయాలలో పి.హెచ్.డి.స్థాయిలో మూడు పరిశోధనలు, హైదరాబాద్ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం, శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయాలలో ఎం.ఫిల్. స్థాయిలో రెండు పరిశోధనలు జరిగాయి.

పల్లె పరిసరాలలో బతుకు వనరులు లభ్యం కానప్పుడు దగ్గరలోని కొండల మీద ఆధారపడటం సహజం. ఉదయం వెళ్లి సాయంత్రం లోపల అటవీ ఉత్పత్తులను సేకరించుకొని వచ్చేవాళ్ళు కొందరైతే, వారం పది రోజుల పాటు అక్కడే కొండపొలం చేసి బతుకు తెరువు సాధించుకునేవాళ్ళు మరి కొందరు. కరువు తాండవిస్తున్నప్పుడు గొర్రెలకు నీళ్ళు మేపు వెతుక్కొంటూ ఎక్కడో కొండల్లో నాలుగు చినులుకు రాలి గడ్డి పచ్చబడిన తావులు చేరుకొని కౄర మృగాల దాడులు తప్పించుకుంటూ ఏడెనిమిది బత్తేల  కాలం జీవించిన దుర్భరమైన జీవితం ఈ కొండపొలం నవల.

పాలము దున్ని, విత్తనాలు విత్తి కరువు కాలానికి చింతపడుతూ, మంచి కాలానికి వంత పాడుతూ పంటను ఇంటికి చేర్చుకొనే వ్యవసాయం వేరు. తానే విత్తనమయి మట్టి పాత్తిళ్ల లోంచి మొలకెత్తి, ఆశగా ఆకసానికి చూసే రైతుదనం వేరు. పెద్దంబలి పొద్దున దొడ్ల తడికలు తీసి గొర్లను బైటకు తోలి ఎండల్లో వానల్లో వాటి వెనక కాపలాకర్రలా తిరుగుతూ పాద్దుగుంకే సమయాన తిరిగి గొర్లను దొడ్లల్లోకి చేర్చే గొర్ల కాపరితనం వేరు. తానే ఆకలికి మరో రూపమైన గొర్రెగా మారి బతుకంతా మేతకోసం వెంపర్లాడే గొల్లదనం వేరు. రైతుదనం, గొల్లదనం రెండూ కలగలిసిన జీవితం
సగం శరీరం కంకులుగా పండి గింజలు రాలిస్తే, మరో సగం శరీరం పాదుగుగా మారి పాలిచ్చే పల్లెజీవితం.

కొన్ని మొక్కల్ని భూమిలో నాటి వాటిని కాపాడుకొనే స్థిరమైన జీవితం రైతుది. కొన్ని ప్రాణాల్నివెంటేసుకొని వాటిని బతికించుకొనేందుకు బీడునేలలూ కొండకోనలూ తిరిగే సంచార జీవనం గొల్లలది. కరువులొస్తే పైరు ఎండిపోయి రైతు దుఃఖం కనిపిస్తుంది. మేతను వెతుక్కొంటూ కానని నేలలకు వెళ్లిపోయే గొర్లకాపర్ల దుఃఖం లోకానికి కనిపించదు. గొల్ల మందతో అడవికిపోయినవారి కష్టాలను కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చూపారీ పొత్తములో రచయిత.

-----------------------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -96--15/1/23.
ఉ//
మువ్వను సాహితందునిడి భూరిగ జెప్పిరి జిన్నిసంగతుల్
సవ్వడి జేసెనిర్భయముఁ జక్కని ప్రాసల శోభగూర్చున్
రివ్వున నెక్కుబెట్టెదగు రీతిగ చెండుచుఁ గ్రొత్త వొయ్యిలన్!
పువ్వుల తీరుగానవియె పొత్తముఁ వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో?

సాహిత్యగుమ్మడి -96--16/1/23.
ఉ//
చంగుడు నాతనెంచియును సవ్వడి జూపెను జిన్నిసంగతుల్
పొంగుల తీరునిర్భయముఁ భూరిగ ఛందము శోభగూర్చుచున్
సంగతిఁ జెప్పెనొక్కవిధిఁ సాహసి దుష్టుల గ్రొత్త రూపుఁ, పా
రంగతులెంచిచూడగను, వ్రాసిరి పొత్తము నెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాబులు
శ్రీ శ్రీ
సి ప్రా లి

(నా పద్యం మొదటి పాదములోని 'చంగుడు నాతనెంచి' (చంగుడు- నేర్పరి)(ఆతనెంచి- అతనినిఅతనేనెంచుకొని, శ్రీ శ్రీ-సిరి సిరి)సిరిసిరిమువ్వకు, రెండవపాదములోని 'ఛందము శోభ' ప్రాస అందము(ప్రాస లలోని అనుప్రాస,అంత్య ప్రాసలు పద్యానికైనా, వచనమునకైన శోభకూర్చుతాయి) మూడవపాదము 'క్రొత్తరూపు'(లిమబుక్కులు అనేది శ్రీ శ్రీ గారు వాడిన క్రొత్తపదము) లిమబుక్కులకు ప్రతిగా చూపనైనది గమనించగలరు.)

సి ప్రా లి ఒక వ్యంగ్య రచనా సంపుటి మూల రచన శ్రీశ్రీ.
శ్రీ శ్రీ అంటే ఎవరు అని ఎవ్వరూ అడగరు. కాని సిప్రాలి అంటే ఏమిటని అందరూ అడుగుతారు. శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు శ్రీ శ్రీ అయినట్టే సిరిసిరి మువ్వలు, ప్రాసక్రీడలు, లిమబుక్కులు కలిపి 'సి ప్రా లి' అయింది.

తెలుగు సాహిత్యంలో శ్రీశ్రీ వ్రాయని సాహితీ ప్రక్రియ లేదు. ఐతే చాలా తక్కువమందికి తెలిసిన విషయం ఏమిటంటే, శ్రీశ్రీ వ్యంగ్య సాహిత్యంతో అంటే పేరడీ సాహిత్యంతో కూడా ఎన్నో రచనలు చేసి తెలుగు సాహితీ ప్రియులను ఆనందింప చేశాడు. శ్రీశ్రీ పేరడీ రచనలలో భాగంగానే ‘సిప్రాలి’ అనే శీర్షిక క్రింద ఒక గ్రంధం ప్రచురణ జరిగింది. అది బహుళ ప్రాచుర్యం కూడా పొందింది. ‘సిప్రాలి’లో రమారమి కొన్ని పద్యాలకు “సిరిసిరి” అనే మకుటం వొచ్చేటట్టు రచన చేసాడు. శ్రీ అనే పదం తెలుగులో ప్రకృతి ఐతే సిరి అనే పదం వికృతి కాబట్టి దీనికి మకుటం శ్రీశ్రీకి బదులు సిరిసిరి అని పెట్టి ఉంటాడు. అంటే తన గ్రంధం యొక్క పేరు పెట్టటంలో కూడా కవి పేరడీ చేశాడు అన్నమాట.

సిరిసిరిమువ్వ,  నిజమైన హాస్యం నుంచి జాలి, కరుణ పుట్టాలంటారు కొందరు. కాని వేరే రకం హాస్యం ఉంది. ఇందులో వ్యంగ్యం, నీతి, ఉపదేశం ఉంటాయి. మొదటి తరహా హాస్యం లక్ష్యాలు ఆనందం, ఆమోదం అయితే, రెండో తరహా హాస్యం లక్ష్యాలు చైతన్యం, విమర్శ. మొదటి దాని పరమావధి కేవలం నవ్వు పుట్టించడం, రెండోదాని పరమావధి ప్రయోజనం సాధించడం. ఈ రెండో తరహా హాస్యమే శ్రీశ్రీ ప్రాసక్రీడల్లోనూ, లిమబుక్కుల్లోనూ తొణికిసలాడుతుంది. ప్రాసక్రీడలు కవితా బాణాలయితే లిమబుక్కులు కవితా బాంబులు అంటున్నారు 'సిప్రాలి'ని కూర్చిన శ్రీ చలసాని ప్రసాద్‌గారు.

“ఒక మూల రచనకు అధిక్షేపాణాత్మకమైన, హేళనాత్మకమైన, హాస్యాత్మకమైన రచనతో కూడిన అనుకరణను మాత్రమే పేరడీ అని అంటారు”. పూర్వము వికటకవిగా పేరు పొందిన తెనాలి రామకృష్ణ కవి పేరడీకి ఆద్యుడని భావన చేయవచ్చు. ఆధునిక యగంలో అనేకమంది కవులు పేరడీకి వన్నె తెచ్చారు. ప్రాచీన కవుల నుంచి ఆధునిక కవుల వరకు అన్ని రచనలకు పేరడీలు కట్టారు. ఆధునిక కవులలో జలసూత్రం రుక్మిణీనాధ శాస్త్రి (జరుక్ శాస్త్రి) గారు పేరడీకి కొత్త ఒరవడిని, పోకడలను, ప్రజాదరణ తీసుకొచ్చాడు. బమ్మెర పోతన, తిక్కన, ఎర్రన్న, శ్రీశ్రీ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి ఇలా ఒకరేంటి దాదాపు ప్రాచీన, ఆధునిక కవులందరి రచనలకు పేరడీకి రచనలకు గురి అయ్యాయి అవి విరివిగా లభ్యమౌతున్నాయి.

మూల రచన
సుమతీ శతకము లోని పద్యము
కం//
ఏఱకుమీ కసుగాయలు,
దూఱకుమీ బంధుజనుల దోషము సుమ్మీ,
పాఱకుమీ రణమందున,
మీఱకుమీ గురువు నాజ్ఞ మేదిని సుమతీ

శ్రీశ్రీ పేరడీ రచన
కం//
కోయకుమీ సొరకాయలు
వ్రాయకుమీ నవలలని అవాకు చెవాకుల్
డాయకుమీ అరవఫిలిం
చేయకుమీ చేబదుళ్లు సిరిసిరి మువ్వా
-------------------------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -97--17/1/23.
ఉ//
పెక్కుగ చేగొనంశములు బేర్చిరి యిందున నింపుగూర్చుచున్
ఒక్కటి నొచ్చునాక్షణము నూరు విమానము పాలతల్లియున్
చక్కగ మేలుకొల్పులని చంద్రుడు భార్యలు రాగమాలికల్
సిక్కులఁ మాటమూటలను జెప్పిరి యెందున యెవ్వరందురో

సరైన జవాబులు
ఇల్లాలి ముచ్చట్లు
పురాణం సీత

పద్యవివరణ:- మొదటిపాదము చాలా అంశములతో కూడుకొనున్న ఈ వ్యాససంపుటి చాలాకాలము ఆంధ్రజ్యోతిలో ధారావాహికగా ప్రచురించబడినది.
రెండవ పాదము మొదటివ్యాసము 'ఆ ఉగాది మళ్ళీ వస్తుందా'(పేజి నం 1) )'మా ఊరు బెజవాడ' (పేజి నం 375) 'వీపుమీద విమానం',(పేజి నం 251) 'పాలిచ్చే తల్లి',(పేజి నం 296)
మూడవ పాదము:-'మేలుకొలుపులు'(పేజి నం.185) 'వెన్నెల దండ'(పేజి నం 97) "పెళ్ళాన్ని విమర్శించకు'(పేజి నం. 142) 'ఎగిరే పెళ్ళాలు'(పేజి నం 178) 'రాగమాలిక' (పేజి నం 132)
నాలుగవపాదము:-"సంత్ శ్రీ అకాల్' (పేజి నం,400) 'సరిసరి మాటల మూటా'(పేజి నం 226) మున్నగునవన్నీ నా పద్యములో సూచనలగా ఇవ్వబడినాయి.

ఇల్లాలి ముచ్చట్లు ఒక చక్కటి సాహితీ ప్రయోగం. "ఇల్లాలి ముచ్చట్లు" అనే శీర్షిక మొదలు పెట్టినది, ఆంధ్రజ్యోతి వార పత్రికలో. ఈ శీర్షికను 1967వ సంవత్సరంలో మొదలు పెట్టారు. ఈ శీర్షికను "పురాణం సీత" నిర్వహించేవారు. అందరూ ఈ శీర్షికను ఆంధ్రజ్యోతిలో పనిచేస్తున్న పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ సతీమణి వ్రాస్తున్నదని చాలా కాలం అనుకునేవారట. కాని, సుబ్రహ్మణ్య శర్మే, మహిళా రచనా శైలిని అనుకరిస్తూ చాలా కాలం ఎవరికీ అంతు చిక్కకుండా నిర్వహించారు. దీనికి కారణం, శీర్షిక పేరు మహిళా సంబంధమైనది, రచయిత పురుషుడయితే పాఠకులు ఆదరించరేమో అన్న అనుమానం ఒకటి కాగా, అప్పటి రోజులలో, మహిళా రచయితలదే పైచేయి అవుతూ వారి రచనలే ప్రసిద్ధి చెంది ఉండటం మరొక కారణం కావచ్చును. పురాణం సుబ్రహ్మణ్య శర్మ ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికకు సంపాదకుడయిన తరువాత కూడా తన బాధ్యతలను నిర్వహిస్తూనే, ఈ శీర్షికను కూడా విజయవంతంగా కొనసాగించారు.

ఈ శీర్షికలో మనం రోజువారి చూసే సంఘటనలు, రాజకీయాలు, తగాదాలు, చిన్న పిల్లల ఆటలు వంటి విషయాల గురించి (చైనా రాజకీయాల దగ్గరనుంచి చీపురు కట్టవరకు) హాస్యభరితంగా, ఆహ్లాదకరంగా వ్రాస్తూనే అవసరమైనప్పుడు, అవసరమైనంతవరకు సునిసితమైన విమర్శదగ్గర నుండి, కత్తుల్లాంటి మాటలతో తీవ్ర విమర్శకూడా చేస్తూండేవారు. చక్కటి పొందికతో, ఎక్కడా కూడా తూకం చెడకుండా, ఈ శీర్షిక ప్రతి వారం ఒక పేజీ మాత్రమే ప్రచురించేవారు. వ్యాసరచన ఎక్కువ భాగం స్వగతంలోనే జరిగింది. కొన్ని కొన్ని వ్యాసాలలో "పురాణం సీత" తన భర్తతో మా(పో)ట్లాడుతున్నట్టు వ్రాయటం జరిగింది. వార పత్రికలలో, వ్యాసాలను స్వగతంగాను లేదా ఏక వ్యక్తి సంభాషణ రూపంలో, కథలాగ చెప్పే పద్ధతి, ఈ వ్యాస శీర్షికతోనే మొదలు. వ్యాసాలన్నీ చక్కటి వ్యావహారికి భాషలో అవసరమైన చోట ఆంగ్ల పదాలను యధాతధంగా వాడుతూ, సంగీతంలో మెట్లు మెట్లుగా పరాకాష్ఠకు చేరుకున్నట్టుగా ముగింపుకు చేరువవుతాయి. దాదాపు అన్ని వ్యాసాలలోనూ ఒక విధమైన ఊపిరి సలపని వేగం ఉంది. పాఠకుడు వ్యాసం చదవటం మొదలుపెడితే ముగింపుగు వచ్చినాక మాత్రమే తెలుస్తుంది, చివరవరకూ చదివినట్టు. పాఠకుల ఆసక్తికి కారణం, కొంతవరకు వ్యాసంలో చర్చించబడ్డ ఆ కాలపు సామాజిక సమస్యలు, ముఖ్యంగా మధ్యతరగతి కుటుంబాలు ఎదుర్కొనేవి అయినప్పటికి, వ్యాస శైలి అటువంటి ఆసక్తిని ఎక్కువగా నిలపగలిగిందని చెప్పక తప్పదు. వ్యాసాలన్నీ కూడా హాస్యభరితంగా ఉంటాయి. ఒక పక్క కన్నీళ్ళు పెట్టిస్తూ కూడా హాస్యం అంతర్లీనంగా వ్రాయగలగడం (నుదుటన్ వ్రాసిన వ్రాలు...దడిగాడువానసిరా ఒక ఉదాహరణ) పురాణం సీతకే చెల్లింది. ప్రసిద్ధ రచయిత కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ఈ విధంగా వ్రాయటమేమీ తేలిక కాదని, తేలికని ఊహిస్తున్నవారు ప్రయత్నించి చూడవచ్చని సవాలు చేసి, ఈ శీర్షిక శైలిని కొనియాడారు.

********************************************
కానక మారుసంతు, తనుగన్న కుమారుని చెంతనొల్లకన్

సాహిత్యగుమ్మడి -98--18/1/23.
ఉ//
గానము నృత్యమింపుగను గాథనబేర్కొని మేళవింపుగా
యానముసేయగా నొకరు యద్భుతరీతిగ పేరుగాంచినన్
లోనవనొత్తిడెచ్చుగను లుప్తము నయ్యెను శాంతిసౌఖ్యముల్
కానక నైనవారు, తనుగన్నను వారల చెంతనొల్లకన్
పానము సొమ్మసిల్లినటు పంకెనఁ వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాబులు
యద్దనపూడి సులోచనారాణి
కీర్తికిరీటాలు

రాజ్యలక్ష్మి అనే ఓ శాస్త్రీయ సంగీత గాయని, స్వర్ణలత అనే శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారిణిల కథ 'కీర్తికిరీటాలు.' సులోచనారాణి చాలా నవలల్లో లాగానే సగం కథ హైదరాబాదులోనూ మరో సగం విజయవాడ పక్కనున్న ఓ పల్లెటూళ్ళోనూ జరుగుతుంది. స్వర్ణలత కథని చెబుతూ చెబుతూ ఇంటర్ కట్స్ గా ఫ్లాష్ బ్యాక్ లో రాజ్యలక్ష్మి కథని చెబుతారు రచయిత్రి. దవడ కండరం బిగుసుకునే స్పురద్రూపి తేజా కథానాయకుడు. వంకరగా నవ్వే కిషోర్ కథలో ఒకానొక విలన్. అయితే, 'విధి' ని మాత్రమే బలమైన శత్రువుగా చిత్రించారు సులోచనారాణి. అడుగడుగునా ఎదురయ్యే ఊహించని మలుపులు 364 పేజీల నవలనీ ఏకబిగిన చదివించేస్తాయి.
ఇది అత్యద్భుత నవలగా పాఠకుల ప్రశంసలతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ బహుమతి పొందిన నవల.
కళలైన సంగీతం, నాట్యాలను నేపథ్యంగా వాడుతూ, వాటికి కుటుంబ కథను జోడించి రచించిన అందమైన నవల. కొటిమందిలో - ఏ ఒక్కరికో, ఏ పూర్వ జన్మ పుణ్యం వల్లనో లభ్యమయ్యే అపురూపమైన గాత్రం రాజ్యలక్ష్మికి లభిస్తుంది. ఆమె సంగీత విద్య ఆమెకు కీర్తి కీరీటాలు పెట్టింది. అయితే ఆమె అదృష్టం అలా మెరిసి ఇలా మాయమయింది . ఆమె వైవాహిక జీవితమంతా అస్తవ్యస్తంగా జరిగింది. రెండు పెళ్ళిళ్ళు ఆమెను చెప్పలేని ఒత్తిడిని లోను చేశాయి. మొదటి భర్తతో కాపురం వల్ల తేజ పుట్టాడు. అయితే పొరపొచ్చాలు మూలంగా విడాకులు తీసుకోవలసి వచ్చింది. కొడుకును కోర్టు భర్తకే అప్పగించింది. తండ్రి పోయాడు. విడాకులు పొందిన భర్త పోయాడు. తోడు కోసం మరో పెళ్ళి చేసుకుంది. విదేశీ ప్రయాణం చేసి ప్రవాసంలో గడిపింది. రెండో భర్తకి అదివరకే వున్న కొడుకు కిషోర్ ను పెంచి పెద్ద చేసింది. కిషోర్ రాజ్యలక్ష్మిని ద్వేషించాడు. కన్నకొడుకు కాకుండా పోయాడు. ఉన్న కొడుకు శత్రువులా చూస్తాడు. ఒక సంగీత కళాకారిణి జీవితంలోని అపస్వరాలని ఆర్ద్రంగా చిత్రించే నవల 'కీర్తి కీరీటాలు'.
----------------------------------------
సాహిత్యగుమ్మడి -99--19/1/23.
ఉ//(పంచపాది)
దిద్దిరి తల్లినెంచికడు తీక్షణఁ జూపుచు కానరాకయున్
పెద్దల తప్పిదంబులకు పిన్నలు నేవిధి బాధ్యులంచు, తా
వద్దనె వ్యక్తి ద్వేషమును పంచమనెంచె దయారసంబునున్
ఎద్దని యంతమందు కడుయింపుగ వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో

సరైన జవాబులు
1) బుచ్చిబాబు
2) చివరకు మిగిలేది.

ధయానిధి పట్టణంలో డాక్టరు చదువుతూ పల్లెకు వచ్చినపుడు కోమలి అనే ఒక వేరే కులపు అమ్మయిని ప్రేమిస్తాడు, కాని ఆమెకు తన ప్రేమను వ్యక్తపరచడం ఎలానో, అసలు తనది ప్రేమో లేక ఆకర్షణో తెలియని సంగ్దిగ్దంలో ఉండి చదువు సంద్యలు లేని ఆమెకు ఆ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయలేక పోతాడు.

దయానిధి వృత్తి రీత్యా డాక్టరు. జీవిత యాత్రలో తారసిల్లిన అనేక సంఘటనలు, పరిసరాల ప్రభావంతో ఆయన తాత్వికుడుగా, భావకుడుగా మారతాడు. తల్లి మీద ఆయనకి అపారమైన గౌరవం ఉంటుంది. అయితే, ఆమె శీలం గురించి మాత్రం సంఘంలో సరైన అభిప్రాయం ఉండదు. సుశీల, ఇందిర అనే ఇద్దరు దయానిధి తల్లిని అవహేళన చేస్తారు. నిజానికి వారిద్దరు దయానిధికి భార్యలు కావాల్సినవారు. వారికి దయానిధి తల్లి మీద ఉన్న ఏహ్యభావం కారణంగా దయానిధికి దూరమవుతారు. అమృతం అనే యువతి మాత్రం దయానిధి తల్లి పట్ల గౌరవంతో మాట్లాడుతుంది. అందువల్లే ఆమె దయానిధికి సన్నిహితురాలవుతుంది. దయానిధి తల్లి పాత్ర ఎంతో కీలకమైనా ఆ పాత్ర మాత్రం నవలలో ఎక్కడా కనిపించదు. ఆమె చేసిన తప్పిదం మాత్రం కొడుకు దయానిధిని నీడలా వెన్నాడుతుంటుంది. తల్లి గురించి నలుగురు నాలుగు రకాలుగా మాట్లాడుకోవడం విని సహించలేక దయానిధి సంఘానికి దూరంగా ఏకాంత జీవితం గడుపుతుంటాడు. అప్పుడే ఆయనకి జీవితానికి అర్థం ఏమిటి అన్న ప్రశ్నకలుగుతుంది. సత్యాన్వేషణకు, ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక చింతనకు దారితీస్తుంది. పెద్దలు చేసిన తప్పిదాలకు పిల్లలు బాధ్యులై వారి జీవితాలు సాగాల్సిన తీరున సాగలేకపోవడం- ఈ నవలలో చిత్రితమైంది. దయానిధి సర్కారు వదిలి రాయలసీమకు వెళతాడు. అక్కడ సర్కారు రాయలసీమ ప్రాంతాల మధ్య గల వైషమ్యాలు భగ్గుమంటాయి. దయానిధి స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో కూడా పాల్గొంటాడు. పెళ్లయి పునస్సంధానం జరిగే తొలిరాత్రి దేశమాత పిలుపునందుకొని అరెస్టవుతాడు. కోమలి, అమృతం, సుశీల, ఇందిర- ఈ నలుగురు స్త్రీల మధ్య అతను నాలుగు స్తంభాల ఆట ఆడినా అమృతం ఆయన హృదయాన్ని చూరగొంటుంది. అయితే అన్నివిధాలా ఆయనకు కోమలి సన్నిహితురాలైంది. ఇంకా కాత్యాయని, నాగమణి, శ్యామల... వీరు కూడా దయానిధి జీవితంలో సంచలనం కలిగిస్తారు. ఇతర పాత్రలైన కృష్ణమూర్తి, జగన్నాధం, సోమయ్య, రెడ్డి, నారయ్య మొదలైన వ్యక్తులందరూ ప్రతి వ్యక్తికీ సన్నిహితంగా ఉండి అందరితో కలసి మెలసి జీవించే పాత్రలు. ఈ నవల ద్వారా పాఠకులు గ్రహించే సత్యం ఏమిటంటే- 'మానవునికి కావాల్సింది మతాలు, దేవుళ్లు, మొక్కుబళ్లు, రాజకీయాలు కావు... కావాల్సింది దయ. అది కొంచెం ఉన్నా చాలు'. ఇక దయానిధి జీవితం అంతా- 'వ్యక్తిని కాదు ద్వేషించాల్సింది, వ్యక్తిలోని దౌర్భల్యాలను, బలహీనతలను ద్వేషించాలి' అన్న మానవతా వాద సిద్ధాంతం పైనే నడుస్తుంది.

ఇందులో పదకొండు అధ్యాయాలున్నాయి. గడ్డిపోచ విలువెంత, అనుభవానికి హద్దులు లేవు, మూణ్ణాళ్ళ ముచ్చట, చప్పుడు చెయ్యని సంకెళ్లు, సౌందర్యరాహిత్యం, స్వయం సంస్కారం, చీకటి సమస్య, రాళ్లసీమ, కాత్యాయని సంతతి, ఆకులు రాలడం, చివరకు మిగిలేది. బుచ్చిబాబు స్వయంగా 'సమర్పణ' పేరుతో ఉపోద్ఘాతం రాశారు. అందులో తనని బాధించినదే రాస్తూ- 'గతించిపోయిన యౌవనం, జాడ్యం, బీదతనం, మృత్యువు- ఇవి జీవితంలోని చెడుగు. ఈ చెడుగులో మానవుడు గుండె బాదుకోవల్సిన విషాదం ఏమీ లేదు. జీవితంలో నిజమైన విషాదం ద్వేషించడం కూడా కాదు; నిజమైన విషాదం ప్రేమించలేకపోవడం, ద్వేషించడంలో కొంత పట్టుదల, కార్యసాధన కూడా ఉండొచ్చు; కాని ప్రేమించలేకపోవడంతో అట్లా సమాధానపడేటందుకేమీ లేదు. కృష్ణశాస్త్రి 'నా కొరకు చెమ్మగిల నయనమ్ము లేదు'-కంటె విషాదకరమైన గీతం ఏదుంది? ఈ సమస్య నన్ను బాధించింది. దీన్నిబట్టి ఈ సమస్యని నవలలో చర్చించి, ఒక సమాధానం కనుక్కున్నానని కాదు. ఈ వస్తువుని వ్రాసేస్తే విషయం నాకు విశదపడుతుందనీ, నలుగురితో పంచుకుంటే బాధ నుండి విముక్తి లభిస్తుందనీ తోచింది. వ్యక్తిగతమైన విముక్తి ఈ నవలకి ప్రేరణ. ప్రేమించలేపోవడం ఒకటే కాదు ఈ నవలలో వస్తువు. జీవితంలో 'చెడుగు' - 'పాపం' - ముఖ్యంగా పెద్దలు చేసిన తప్పిదాలు పిన్నలపైబడి వారి జీవితాల్ని ఏవిధంగా వికసించనీయకుండా, పాడుచేసింది- యిది కూడా ఒక ప్రధానమైన అంశమే. ఒకరు చేసిన అపచారాలకి మరియొకరు బాధ్యులై బాధపడడం వల్ల సమాజంలో వ్యక్తిగతమైన నైతిక విలువలకి తావులేకుండా పోతుంది' అంటూ బుచ్చిబాబు సుదీర్ఘమైన ముందు మాట రాశారు.

----------------------------------------

పువ్వుల నెంచిజూపుజును పూర్వము వ్రాసిన యంశమట్టులా
పువ్వులు చింతనొందవని, పోడిమిఁ గొండలు, భ్రూణహత్యలన్
అవ్వల, గౌరు, భాస్కరుల నబ్ధ కవీశ్వర బాధ్యతెంచియున్
రవ్వగు పొత్తమొక్కటది వ్రాసిరి జక్కగ నెవ్వరెద్దియో?

సాహిత్యగుమ్మడి -100--20/1/23.
ఉ//
కమ్మగ నెంచియున్విరుల గష్టములొక్కరు వ్రాయనొల్లకన్
నెమ్మిని జూపునవ్వియని, నీచము కిట్టుట నాడశిశ్వులన్
ఇమ్ముగ శృంగి, ధేన, గురు, నెంచియు కావ్యుల గొప్పజూపుచున్
తెమ్మెర వీచినట్లుగను తీరిచి  వ్రాసిరి యెవ్వరెద్దియో?

సరైన జవాబులు
1) ప్రసాద్ కట్టుపల్లి
2) పుష్పదరహాసం

శ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి రచించిన ఖండకావ్యంలోని ఒక కవితా ఖండంపేరు "పుష్పవిలాపం". ఈ పుష్పవిలాపము కీ.శే ఘంటసాల మాష్టారి గళములో మనందరము విన్నాము. నేను బహుపర్యాయములు విన్నాను. అసలు పువ్వులు వారు వ్రాసిన విధంగానే ఎందుకనుకుంటాయి. అనే నా అంతర్మథనములోనుండి పుట్టినదే. నా 'పుష్పదరహాసము' అలాగే  ఒకరోజు వార్తా పత్రికలో ఒక ఫోటోచూసాను. అప్పుడే పుట్టిన ఆడశిశువు మృతకళేబరము తుప్పలలో పడవైచి దానిచుట్టూ పందులు తిరుగాడుతున్నట్లున్నదా ఫోటో. హృదయవిదారకమైన ఆ చిత్రం చూసిన పిమ్మట వ్రాసినది మరొకటి అమ్మఆత్మనివేదన..ఇంకా  ప్రకృతి, నదులు, గిరులు సూర్యుడు చంద్రుడు కవులు బాధ్యతలు మున్నగు అంశములమీద నేను వ్రాసిన పద్యసంకలనమే "పుష్పదరహాసము".

ఇంతటితో 'సాహిత్యగుమ్మడి' శీర్షిక ముగించబడినది. పాల్గొన్న వారలందరకూ పేరుపేరునా వినమ్రముగా ధన్యవాదములు తెలియచేసుకుంటున్నాను.

'లోకస్సమస్తా సుఖినోభవంతు'